Akılcı Antibiyotik Kullanımı

Antibiyotikler, bakterilerin neden olduğu enfeksiyonların tedavisinde kullanılan ilaçlardır.

Antibiyotikler, bakterileri öldürerek veya çoğalmalarını engelleyerek etki gösterir.

Ancak her enfeksiyonda antibiyotik kullanılması gerekmez.

Özellikle soğuk algınlığı, grip ve COVID-19 gibi virüslerin neden olduğu enfeksiyonlarda antibiyotikler etkili değildir. Antibiyotikler virüsleri öldürmez ve bu hastalıkların daha hızlı iyileşmesini sağlamaz.

Bu nedenle antibiyotiklerin yalnızca gerektiğinde, doğru ilaç, doğru doz ve doğru süre ile kullanılması gerekir.

Akılcı antibiyotik kullanımı; antibiyotiğin gerçekten gerekli olduğu durumlarda, doğru antibiyotiğin, doğru dozda, doğru zamanda ve uygun süre boyunca kullanılmasıdır.

Antibiyotiğin gerekli olup olmadığına doktorunuz;

• Hastalığınızın belirtilerini,
• Muayene bulgularınızı,
• Gerektiğinde kan ve idrar testlerini,
• Kültür sonuçlarını,
• Hastalığın ağırlığını,
• Yaşınızı,
• Eşlik eden hastalıklarınızı,
• Daha önce kullandığınız antibiyotikleri,
• Alerjilerinizi

değerlendirerek karar verir.

Bu nedenle başkasına daha önce iyi gelen bir antibiyotiğin sizin hastalığınız için de uygun olduğu düşünülmemelidir.

Antibiyotikler bakterilerin neden olduğu bazı enfeksiyonların tedavisinde kullanılır.

Örneğin bazı:

• Zatürreler
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Bakteriyel boğaz enfeksiyonları
• Cilt ve yumuşak doku enfeksiyonları
• Bazı bağırsak enfeksiyonları
• Menenjitler
• Kan dolaşımı enfeksiyonları

antibiyotik tedavisi gerektirebilir.

Ancak aynı hastalık adı altında bulunan her enfeksiyonun bakteriyel olması gerekmez.

Örneğin öksürük, burun akıntısı veya boğaz ağrısı olması tek başına antibiyotik kullanmayı gerektirmez.

Doktorunuz enfeksiyonun nedenini ve antibiyotik gerekip gerekmediğini değerlendirmelidir.

Hayır.

Grip ve nezle çoğunlukla virüslerin neden olduğu hastalıklardır.

Antibiyotikler virüslere karşı etkili değildir.

Bu nedenle:

"Ateşim var, antibiyotik kullanmalıyım."

veya

"Balgamım sarı/yeşil oldu, antibiyotik almalıyım."

düşüncesi doğru değildir.

Burun akıntısının veya balgamın sarı ya da yeşil olması tek başına bakteriyel enfeksiyon olduğu anlamına gelmez. CDC de soğuk algınlığında burun akıntısının koyu, sarı veya yeşil olmasının tek başına antibiyotik gerektirmediğini belirtmektedir.

Antibiyotikler ateş düşürücü ilaç değildir.

Antibiyotikler bakteriyel bir enfeksiyon varsa, enfeksiyonun tedavisine yardımcı olur.

Baş ağrısı, kas ağrısı, ateş veya halsizlik gibi şikâyetleri doğrudan ortadan kaldırmak için kullanılmaz.

Bu nedenle:

"Ateşim var, antibiyotik almalıyım."

yaklaşımı doğru değildir.

Ateşin nedeni araştırılmalı ve uygun tedavi buna göre belirlenmelidir.

Gereksiz antibiyotik kullanmanın hastaya herhangi bir faydası olmayabilir; buna karşılık çeşitli zararları olabilir.

Antibiyotikler:

• İshal
• Bulantı
• Karın ağrısı
• Cilt döküntüleri
• Alerjik reaksiyonlar

gibi yan etkilere neden olabilir.

Bazı antibiyotikler daha ciddi yan etkilere de yol açabilir.

Ayrıca antibiyotik kullanımı, vücudumuzdaki normal bakterileri de etkileyebilir.

En önemlisi ise gereksiz antibiyotik kullanımı antibiyotik direncinin gelişmesine katkıda bulunur.

Antibiyotik direnci, bakterilerin kendilerini etkileyen antibiyotiklere karşı direnç kazanmasıdır.

Burada önemli bir nokta vardır:

Antibiyotiğe direnç kazanan insan değildir; bakteridir.

Antibiyotiklere maruz kalan bakterilerin bazıları dirençli hale gelebilir veya zaten dirençli olan bakteriler çoğalabilir.

Böylece daha önce kolayca tedavi edilebilen bir enfeksiyon, ileride aynı antibiyotikle tedavi edilemez hale gelebilir.

Antibiyotik direnci yalnızca antibiyotiği gereksiz kullanan kişiyi ilgilendiren bir sorun değildir.

Dirençli bakteriler başka insanlara da bulaşabilir.

Bu nedenle antibiyotik direnci:

• Hastalıkların daha uzun sürmesine
• Hastaneye yatış ihtiyacının artmasına
• Daha pahalı veya daha ağır tedavilere
• Tedavi seçeneklerinin azalmasına
• Bazı enfeksiyonların tedavisinin çok zorlaşmasına

neden olabilir.

Etkili antibiyotikler; kanser tedavileri, organ nakilleri, yoğun bakım uygulamaları ve birçok cerrahi işlemin güvenli şekilde yapılabilmesi için de büyük önem taşır.

Bu nedenle antibiyotiklerin etkili kalması hepimizin sorumluluğudur.

Hayır.

Daha önce kullandığınız ve size iyi gelen bir antibiyotiği yeni bir hastalıkta kendi kendinize başlamamalısınız.

Aynı belirtiler farklı hastalıklardan kaynaklanabilir.

Örneğin daha önce idrar yolu enfeksiyonu nedeniyle kullandığınız bir antibiyotiğin, bu kez gelişen ateş veya öksürüğünüz için uygun olması gerekmez.

Antibiyotiğin gerekip gerekmediğine ve hangi antibiyotiğin kullanılacağına doktor karar vermelidir.

ECDC; reçetesiz antibiyotik alınmamasını, önceki tedavilerden kalan antibiyotiklerin kullanılmamasını ve başka kişilerle antibiyotik paylaşılmamasını özellikle vurgulamaktadır.

Hayır.

Bir önceki hastalığınızdan kalan antibiyotiği yeni bir hastalıkta kullanmayın.

Çünkü:

• Yeni hastalığınız bakteriyel olmayabilir.
• Kullanacağınız antibiyotik yanlış olabilir.
• Doz yanlış olabilir.
• Tedavi süresi uygun olmayabilir.
• Hastalığın gerçek nedeninin teşhis edilmesini geciktirebilirsiniz.

Ayrıca antibiyotikleri başka kişilerle paylaşmayın.

Elinizde kalan antibiyotikleri nasıl güvenli şekilde imha edeceğiniz konusunda eczacınızdan bilgi alabilirsiniz.

Bu durum özellikle viral enfeksiyonlarda hastaların kafasını karıştırabilir.

Doktorunuzun antibiyotik vermemesi, "hastalığınızı önemsemediği" anlamına gelmez.

Aksine antibiyotik gerekmeyen bir hastalıkta antibiyotik vermemek doğru ve güvenli tıbbi yaklaşımdır.

Örneğin basit bir viral üst solunum yolu enfeksiyonunda antibiyotik:

• Hastalığı daha hızlı iyileştirmez,
• Ateşi daha hızlı düşürmez,
• Öksürüğü daha hızlı geçirmez,
• Bulaştırıcılığı azaltmaz.

Buna karşılık gereksiz yere yan etki ve antibiyotik direnci riski oluşturabilir.

Bu nedenle "Antibiyotik yazılmadı, demek ki tedavi edilmedim." düşüncesi doğru değildir.

Antibiyotiğin dozunu veya kullanım sıklığını kendiniz değiştirmeyin.

Doktorunuz size:

• Hangi antibiyotiği,
• Hangi dozda,
• Günde kaç kez,
• Ne kadar süreyle

kullanmanız gerektiğini söyleyecektir.

Tedavi sırasında kendinizi daha iyi hissetseniz bile doktorunuzla konuşmadan tedaviyi değiştirmeyin veya bırakmayın.

Öte yandan antibiyotik tedavisinin süresi her enfeksiyon için aynı değildir. Bazı enfeksiyonlarda kısa süreli tedavi yeterliyken bazı enfeksiyonlarda daha uzun süre tedavi gerekebilir.

Bu nedenle internette veya çevrenizden duyduğunuz "antibiyotik mutlaka 7 gün kullanılmalı" gibi genel kurallara göre hareket etmeyin.

Tedavi süresini hastalığa ve kullanılan antibiyotiğe göre doktorunuz belirler.

Antibiyotik başlandıktan sonra hastalığın seyri doktorunuz tarafından önerilen şekilde takip edilmelidir.

Şikâyetleriniz:

• Giderek kötüleşiyorsa,
• Beklenen sürede düzelmiyorsa,
• Yeni belirtiler ortaya çıkıyorsa,
• Ateşiniz devam ediyorsa,
• Nefes darlığı gelişiyorsa,
• Bilinç değişikliği oluyorsa

yeniden doktorunuza başvurmalısınız.

Kendi kendinize başka bir antibiyotik eklemeyin veya kullandığınız antibiyotiği değiştirmeyin.

Doktorunuz antibiyotik kullanmanızı önerdiyse:

• İlacı doktorunuzun önerdiği dozda kullanın.
• Önerilen saatlere mümkün olduğunca uyun.
• Doktorunuza danışmadan doz değişikliği yapmayın.
• Başka bir kişinin antibiyotiğini kullanmayın.
• Kendi antibiyotiğinizi başka biriyle paylaşmayın.
• Daha sonra kullanmak üzere antibiyotik saklamayın.
• Daha önce yaşadığınız antibiyotik alerjilerini doktorunuza mutlaka bildirin.
• Kullandığınız diğer ilaçları doktorunuza söyleyin.
• Ciddi veya beklenmeyen bir yan etki gelişirse sağlık kuruluşuna başvurun.

Özellikle nefes darlığı, yüzde/dilde/boğazda şişme, yaygın döküntü, bayılma gibi ciddi alerjik reaksiyon belirtilerinde acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Antibiyotikler bağırsaklardaki normal bakteri dengesini değiştirebilir ve ishale neden olabilir.

Hafif ishal görülebilir.

Ancak:

• Şiddetli veya sürekli ishal,
• Kanlı dışkı,
• Yüksek ateş,
• Şiddetli karın ağrısı,
• Belirgin halsizlik veya sıvı kaybı

gibi durumlarda doktorunuza başvurmanız gerekir.

Antibiyotik kullanımı sırasında veya sonrasında ortaya çıkan bazı ishaller Clostridioides difficile adı verilen bakterinin neden olduğu daha ciddi bir bağırsak enfeksiyonu ile ilişkili olabilir.

Her antibiyotik kullanan kişinin probiyotik kullanması gerektiğine dair genel bir öneri yoktur.

Bazı probiyotiklerin belirli kişilerde antibiyotik ilişkili ishali azaltabileceğine ilişkin çalışmalar bulunmaktadır. Ancak kullanılan ürünler ve kişiler arasındaki sonuçlar farklılık gösterebilir.

Bu nedenle probiyotik veya benzeri ürünleri doktorunuza danışmadan antibiyotik tedavisinin zorunlu bir parçası olarak görmeyin.

Evet.

Her ilaç gibi antibiyotiklerin de yan etkileri olabilir.

En sık görülenler:

• Bulantı
• İshal
• Karın rahatsızlığı
• Hazımsızlık
• Cilt döküntüleri

olabilir.

Bazı antibiyotikler ise kişiye ve kullanılan ilaca bağlı olarak daha ciddi yan etkilere neden olabilir.

Bu nedenle "Antibiyotik zararsız bir ilaçtır." düşüncesi doğru değildir.

Antibiyotik yalnızca gerçekten gerekli olduğunda kullanılmalıdır.

Hayır.

Antibiyotikler bağışıklık sistemini güçlendirmez.

Bağışıklık sistemimizin virüsler ve bakterilerle mücadelede önemli bir rolü vardır.

Viral bir enfeksiyon sırasında gereksiz antibiyotik kullanmak bağışıklığı güçlendirmez ve hastalığın daha hızlı iyileşmesini sağlamaz.

Viral enfeksiyonlarda hayır.

Örneğin grip veya soğuk algınlığı geçiren bir kişinin antibiyotik kullanması virüsün başka insanlara bulaşmasını engellemez.

Bulaşıcı hastalıklardan korunmada:

• El hijyeni
• Öksürürken ve hapşırırken ağız ve burnun kapatılması
• Hastalık döneminde uygun durumlarda maske kullanılması
• Gerektiğinde evde istirahat
• Uygun aşıların yaptırılması

gibi önlemler önemlidir.

Aşılar ayrıca bazı bakteriyel ve viral enfeksiyonların önlenmesine yardımcı olarak antibiyotik kullanımını da azaltabilir.

Her birey antibiyotik direncinin azaltılmasına katkıda bulunabilir.

Bunun için:

Antibiyotiği yalnızca doktor önerdiğinde kullanın.

Grip, nezle ve diğer viral enfeksiyonlarda antibiyotik istemeyin.

Başkasına reçete edilmiş antibiyotiği kullanmayın.

Evde kalan antibiyotikleri daha sonra kullanmayın.

Antibiyotiklerinizi başka kişilerle paylaşmayın.

Doktorunuzun önerdiği doz ve kullanım şekline uyun.

Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçının.

Aşılarınızı zamanında yaptırın ve enfeksiyonlardan korunma kurallarına uyun.

WHO ve ECDC, gereksiz antibiyotik kullanımının azaltılmasını antibiyotik direnciyle mücadelede temel yaklaşımlardan biri olarak kabul etmektedir.

Bir kişinin gereksiz antibiyotik kullanması yalnızca kendi sağlığını etkilemez.

Antibiyotiklere dirençli bakteriler toplum içinde yayılabilir.

Bu nedenle bugün gereksiz kullanılan bir antibiyotik, gelecekte sizin veya başka bir kişinin ihtiyaç duyduğu bir antibiyotiğin etkisiz kalmasına katkıda bulunabilir.

Bu nedenle antibiyotiklerin korunması toplum sağlığı açısından ortak bir sorumluluktur.

Ateş, öksürük, balgam, boğaz ağrısı, idrar yaparken yanma, karın ağrısı veya başka bir enfeksiyon belirtiniz varsa kendi kendinize antibiyotik başlamak yerine doktorunuza başvurmanızı öneririz.

Özellikle:

• Ateşiniz yüksekse veya uzun sürüyorsa,
• Nefes darlığınız varsa,
• Göğüs ağrınız varsa,
• Bilinç bulanıklığı veya belirgin uyku hali geliştiyse,
• Şiddetli veya giderek artan ağrınız varsa,
• Kanlı balgam veya kanlı idrar gibi bulgularınız varsa,
• Bağışıklık sisteminizi etkileyen bir hastalığınız veya tedaviniz varsa,
• İleri yaşta olup enfeksiyon belirtileriniz varsa,
• Gebeyseniz,
• Şikâyetleriniz giderek kötüleşiyorsa,
• Başladığınız antibiyotiğe rağmen durumunuz düzelmiyor veya kötüleşiyorsa

tıbbi değerlendirme almanız gerekir.

Unutmayın: Antibiyotik her enfeksiyonun tedavisi değildir. Doğru zamanda, doğru antibiyotiği kullanmak hem sizin sağlığınızı korur hem de antibiyotiklerin gelecekte etkili kalmasına yardımcı olur.

Antibiyotik ihtiyacınız olup olmadığını doktorunuza danışın; antibiyotiği kendiniz başlamayın, başkasının antibiyotiğini kullanmayın ve evde kalan antibiyotikleri daha sonra kullanmayın.