Kalp Yetmezliği

Kalp yetmezliği, kalbin vücudun ihtiyaçlarını karşılayacak kadar kanı yeterli şekilde pompalayamaması veya kalbin bunu sağlayabilmek için normalden daha fazla basınçla çalışmak zorunda kalması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır.

Kalp yetmezliği denildiğinde kalbin tamamen durduğu anlaşılmamalıdır.

Kalp çalışmaya devam eder ancak vücudun ihtiyacı olan kanı yeterince pompalayamaz veya bunu sağlayabilmek için kalbin içindeki basınçlar yükselir.

Bunun sonucunda özellikle akciğerlerde veya vücudun diğer bölgelerinde sıvı birikmesi ve nefes darlığı, bacaklarda şişlik, halsizlik ve çabuk yorulma gibi şikâyetler ortaya çıkabilir.

Kalp yetmezliği akut olarak aniden başlayabileceği gibi, yıllar içerisinde yavaş yavaş da gelişebilir.

Kalp yetmezliğinin birçok nedeni olabilir.

En sık nedenler arasında:

• Koroner arter hastalığı ve daha önce geçirilmiş kalp krizi
• Yüksek tansiyon
• Kalp kapak hastalıkları
• Kalp ritim bozuklukları
• Kalp kası hastalıkları
• Kalp kasının iltihabi hastalıkları
• Doğuştan kalp hastalıkları
• Bazı kalıtsal hastalıklar
• Diyabet
• Obezite
• Böbrek hastalıkları
• Bazı ilaçlar ve kanser tedavileri

bulunur.

Bazı kişilerde ise yapılan bütün incelemelere rağmen kalp yetmezliğinin kesin nedeni belirlenemeyebilir.

Kalp yetmezliği çoğu zaman tek bir nedenden değil, birden fazla risk faktörünün bir araya gelmesiyle gelişir.

Hayır.

Kalp yetmezliği yaş ilerledikçe daha sık görülse de genç kişilerde de ortaya çıkabilir.

Özellikle kalp kası hastalıkları, doğuştan kalp hastalıkları, kalp kası iltihabı, ritim bozuklukları, bazı kalıtsal hastalıklar ve bazı kanser tedavileri genç yaşlarda da kalp yetmezliğine neden olabilir.

Kalp yetmezliğinin belirtileri kişiden kişiye değişebilir.

En sık görülen belirtiler:

• Nefes darlığı
• Çabuk yorulma
• Halsizlik
• Merdiven çıkarken veya yürürken nefes nefese kalma
• Günlük işleri yapmakta zorlanma
• Bacaklarda, ayak bileklerinde veya ayaklarda şişlik
• Karında şişlik
• Yatınca nefes darlığının artması
• Gece nefes darlığı nedeniyle uyanma
• Gece daha fazla idrara çıkma
• İştahsızlık
• Bulantı
• Kalp çarpıntısı
• Hızlı kilo alma

olabilir.

Kalp yetmezliği ilerledikçe kişi daha önce rahatlıkla yaptığı işleri yapmakta zorlanabilir.

Örneğin başlangıçta yalnızca hızlı yürürken ortaya çıkan nefes darlığı zamanla normal yürüyüş sırasında, daha ileri aşamalarda ise istirahatte bile görülebilir.

Kalp yeterince etkili pompalayamadığında vücutta kan ve sıvı birikimi meydana gelebilir.

Bu sıvı özellikle:

• Ayak bileklerinde
• Bacaklarda
• Karında

birikebilir.

Bu nedenle gün içerisinde özellikle akşama doğru ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik görülebilir.

Bazı kişilerde akciğerlerde de sıvı birikmesi meydana gelir ve bu durum nefes darlığına yol açar.

Kalp yetmezliği olan bazı kişilerde yatınca nefes darlığı artabilir.

Bunun nedeni yatay pozisyona geçildiğinde bacaklarda ve vücudun diğer bölgelerinde biriken sıvının dolaşıma daha fazla katılması ve akciğerlerdeki sıvı basıncının artabilmesidir.

Bu nedenle bazı hastalar:

"Yatınca nefesim daralıyor, birkaç yastıkla yatıyorum."

şeklinde yakınabilir.

Bazı hastalar ise gece uykudan ani nefes darlığı ile uyanabilir.

Bu durum gece ortaya çıkan nefes darlığı açısından önemli bir belirtidir.

Hayır.

Kalp krizi, kalbi besleyen damarlardan birinin veya birkaçının tıkanması sonucunda kalp kasının bir bölümünün zarar görmesidir.

Kalp yetmezliği ise kalbin vücudun ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde çalışamaması durumudur.

Bununla birlikte kalp krizi kalp yetmezliğine neden olabilir.

Ayrıca kalp yetmezliği olan kişilerde kalp krizi riski de artabilir.

Hayır.

Kalp yetmezliğinde kalp çalışmaya devam eder ancak yeterince etkili çalışamaz.

Kalp durması (kardiyak arrest) ise kalbin etkili şekilde kan pompalamayı tamamen bırakması ve kişinin bilincini kaybetmesiyle ortaya çıkan, acil müdahale gerektiren hayati bir durumdur.

Bu iki durum birbirinden farklıdır.

Kalp yetmezliği kalbin kasılma gücüne, özellikle sol karıncığın ejeksiyon fraksiyonuna (EF) göre farklı gruplara ayrılır.

Ejeksiyon fraksiyonu (EF), kalbin her kasılmada içerisindeki kanın ne kadarını dışarı pompaladığını gösteren bir ölçümdür.

Bu değer çoğunlukla ekokardiyografi (kalp ultrasonu) ile değerlendirilir.

Genel olarak:

• EF %40 veya daha düşük: Kalp pompalama gücünün belirgin olarak azaldığı kalp yetmezliği
• EF %41–49: Kalp pompalama gücünün hafif azaldığı kalp yetmezliği
• EF %50 veya üzerinde: Kalbin pompalama gücünün korunduğu kalp yetmezliği

olarak sınıflandırılır.

Ancak EF'nin normal olması kalp yetmezliği olmadığı anlamına gelmez.

EF'si normal olan kişilerde de kalbin gevşemesi veya kalbin dolması sırasında oluşan basınçların yükselmesi nedeniyle kalp yetmezliği gelişebilir.

Bu nedenle tanı yalnızca EF değerine bakılarak konulmaz.

Doktorunuz öncelikle şikâyetlerinizi ve tıbbi öykünüzü değerlendirir.

Daha sonra gerekli görülen hastalarda:

• Fizik muayene
• Kan testleri
• Elektrokardiyografi (EKG)
• Ekokardiyografi
• Akciğer grafisi
• Gerekirse kalp damarlarının değerlendirilmesi
• Holter gibi ritim testleri
• Gerektiğinde kalp MR'ı

gibi incelemeler yapılabilir.

Kan testlerinde BNP veya NT-proBNP olarak adlandırılan maddelerden yararlanılabilir.

Bu testler kalbin üzerindeki yük hakkında bilgi verir ve özellikle nefes darlığının nedeninin kalp yetmezliği olup olmadığının değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Ancak bu testlerin sonuçları tek başına tanı koydurmaz; hastanın şikâyetleri, muayenesi ve diğer testlerle birlikte değerlendirilir.

Ekokardiyografi (EKO), kalbin ultrason ile incelenmesidir.

Ağrısız bir tetkiktir ve kalbin:

• Kasılma gücünü
• Kalp kapaklarını
• Kalp boşluklarının büyüklüğünü
• Kalp kasının yapısını
• Kalbin gevşeme özelliklerini

değerlendirmeye yardımcı olur.

Kalp yetmezliği düşünülen hastalarda en önemli incelemelerden biridir.

Evet.

Kalp yetmezliği çoğu zaman uzun süreli takip ve tedavi gerektiren kronik bir hastalıktır.

Ancak günümüzde kalp yetmezliğinin belirtilerini azaltan, hastaneye yatışları azaltan ve birçok hasta grubunda yaşam süresini uzatan etkili tedaviler bulunmaktadır.

Tedavinin amacı:

• Nefes darlığını ve diğer şikâyetleri azaltmak
• Vücutta sıvı birikmesini önlemek
• Günlük yaşam kapasitesini artırmak
• Hastaneye yatışları azaltmak
• Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak
• Uygun hastalarda yaşam süresini uzatmak

ve mümkün olduğunca kişinin yaşam kalitesini korumaktır.

Kullanılacak ilaçlar kalp yetmezliğinin türüne ve kişinin özelliklerine göre değişir.

Özellikle kalbin pompalama gücünün azaldığı kalp yetmezliğinde günümüzde tedavinin temelini oluşturan dört önemli ilaç grubu vardır:

• ARNI veya ACE inhibitörü/ARB
• Beta blokerler
• Mineralokortikoid reseptör antagonistleri (MRA)
• SGLT2 inhibitörleri

Bu ilaç grupları uygun hastalarda birlikte kullanılarak kalp yetmezliğinin ilerlemesinin yavaşlatılmasına, hastaneye yatışların ve ölüm riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Bunun yanında vücutta sıvı birikmesi ve ödem bulunan hastalarda idrar söktürücü ilaçlar (diüretikler) kullanılabilir.

Hangi ilacın, hangi dozda ve ne zaman başlanacağı kişinin tansiyonu, böbrek fonksiyonları, kanındaki potasyum düzeyi ve diğer hastalıkları dikkate alınarak doktor tarafından belirlenir.

Kalp yetmezliği ilaçları doktor önerisi olmadan başlanmamalı, dozları değiştirilmemeli veya bırakılmamalıdır.

Hayır.

SGLT2 inhibitörleri başlangıçta diyabet tedavisinde kullanılan ilaçlar olarak geliştirilmiş olsa da günümüzde uygun kalp yetmezliği hastalarında diyabet olsun veya olmasın kullanılabilmektedir.

Bu ilaçların kalp yetmezliğinde hastaneye yatış riskini azaltabildiği ve bazı hasta gruplarında kardiyovasküler sonuçları iyileştirdiği gösterilmiştir.

Kalp yetmezliğinde vücutta fazla sıvı birikebilir.

İdrar söktürücü ilaçlar böbreklerden su ve tuz atılımını artırarak:

• Bacaklardaki şişlikleri
• Akciğerlerdeki sıvı birikimini
• Nefes darlığını

azaltabilir.

Ancak bu ilaçların dozu kişiye göre ayarlanmalıdır.

İdrar söktürücü ilacı kendi kendinize artırmayın veya azaltmayın.

Kalp yetmezliği tedavisinde ilaçların düzenli kullanılması çok önemlidir.

Bazı ilaçlar:

• Tansiyonu
• Böbrek fonksiyonlarını
• Kandaki potasyum ve sodyum düzeylerini

etkileyebilir.

Bu nedenle doktorunuz tedavi sırasında belirli aralıklarla kan testleri isteyebilir.

Kendinizi iyi hissettiğiniz için ilaçlarınızı bırakmayın.

Kalp yetmezliği ilaçları çoğu zaman şikâyetler ortadan kalksa bile hastalığın ilerlemesini önlemek amacıyla kullanılmaya devam edilir.

Fazla tuz tüketimi vücutta su tutulmasına ve sıvı birikimine katkıda bulunabilir.

Bu nedenle kalp yetmezliği olan kişilerin:

• Yemeğe ekstra tuz eklememesi
• Çok tuzlu gıdalardan kaçınması
• İşlenmiş ve paketli gıdaların tuz içeriğine dikkat etmesi

önerilir.

Ancak her hastaya çok katı ve aşırı düşük tuz diyeti uygulanması gerektiği anlamına gelmez.

Beslenme planı kişinin kalp yetmezliğinin şiddetine ve diğer hastalıklarına göre doktor veya diyetisyen tarafından düzenlenebilir.

Her hastanın suyu kısıtlaması gerekmez.

İleri kalp yetmezliği, belirgin sıvı birikimi veya kandaki sodyum düşüklüğü gibi özel durumlarda doktor tarafından sıvı kısıtlaması önerilebilir.

Bu nedenle:

"Kalp yetmezliğim var, mutlaka günde 1 litre su içmeliyim."

gibi standart bir kural yoktur.

Sıvı tüketiminizin ne kadar olması gerektiğini sizi takip eden doktorla belirlemeniz gerekir.

Kalp yetmezliği olan kişilerin düzenli olarak, mümkünse her gün aynı koşullarda tartılmaları yararlı olabilir.

Kısa sürede ortaya çıkan belirgin kilo artışı çoğu zaman yağlanmadan değil, vücutta sıvı birikmesinden kaynaklanabilir.

Özellikle birkaç gün içerisinde hızlı kilo artışı, bacaklarda şişlik veya nefes darlığında artış kalp yetmezliğinin kötüleştiğini gösterebilir. Amerikan Kalp Derneği de günlük kilo takibini ve hızlı kilo artışlarının sağlık ekibine bildirilmesini önermektedir.

Size özel belirlenmiş bir eşik varsa bunu doktorunuzla önceden konuşun.

Evet.

Kalp yetmezliği olan kişilerin tamamen hareketsiz kalması genellikle doğru değildir.

Durumu uygun olan hastalarda düzenli fiziksel aktivite ve gerektiğinde kardiyak rehabilitasyon:

• Egzersiz kapasitesini
• Günlük yaşam aktivitelerini
• Yaşam kalitesini

iyileştirebilir.

Ancak egzersizin türü ve şiddeti kişinin kalp yetmezliğinin durumuna göre belirlenmelidir.

Özellikle ileri kalp yetmezliği olan veya yakın zamanda hastaneye yatırılmış kişilerin egzersize başlamadan önce doktorlarına danışmaları gerekir.

• İlaçlarınızı düzenli kullanın.
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.
• Tansiyonunuzu düzenli takip edin.
• Size önerildiyse her gün tartılın.
• Tuz tüketiminizi azaltın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakın.
• Fazla alkol tüketmeyin.
• Doktorunuz uygun gördüyse düzenli fiziksel aktivite yapın.
• Aşılarınızı doktorunuzun önerileri doğrultusunda yaptırın.
• Yeni başlayan veya giderek artan nefes darlığı ve şişlikleri önemseyin.
• Doktorunuza danışmadan ağrı kesici, bitkisel ürün veya başka ilaçlar kullanmayın.

Özellikle bazı ağrı kesiciler ve bazı ilaçlar vücutta sıvı tutulmasını artırarak kalp yetmezliğini kötüleştirebilir.

Bu durum kalp yetmezliğinin nedenine ve türüne göre değişir.

Bazı hastalarda altta yatan neden tedavi edildiğinde kalbin fonksiyonları önemli ölçüde düzelebilir.

Örneğin uygun tedaviyle kalbin pompalama gücü zaman içerisinde belirgin şekilde artabilir.

Ancak kalbin pompalama gücü düzelse bile doktor tarafından başlanmış kalp yetmezliği ilaçlarının kendi kendine bırakılması doğru değildir. Daha önce EF'si düşük olup sonradan düzelen hastalarda da tedavinin sürdürülmesi gerekebilir.

Bazı hastalarda evet.

Kalp yetmezliği olan herkesin cihaz tedavisine ihtiyacı yoktur.

Uygun hastalarda:

• İmplante edilebilir kardiyoverter defibrilatör (ICD)
• Kardiyak resenkronizasyon tedavisi (CRT)

gibi cihazlar kullanılabilir.

Bu cihazlar özellikle ciddi kalp yetmezliği veya belirli kalp ritmi ve ileti bozuklukları bulunan seçilmiş hastalarda ani kalp ölümü riskini azaltmaya veya kalbin daha uyumlu çalışmasına yardımcı olabilir.

İleri evre ve tedaviye rağmen kontrol altına alınamayan kalp yetmezliğinde ise seçilmiş hastalar ileri kalp yetmezliği merkezlerinde değerlendirilerek mekanik dolaşım desteği veya kalp nakli gibi tedaviler açısından değerlendirilebilir.

Bazı durumlarda kalp yetmezliği hızla kötüleşebilir ve acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Özellikle:

• İstirahatte ortaya çıkan veya hızla artan nefes darlığı
• Şiddetli nefes darlığı nedeniyle konuşmakta zorlanma
• Yatamayacak kadar nefes darlığı
• Gece aniden ciddi nefes darlığı ile uyanma
• Göğüs ağrısı veya göğüste baskı
• Bayılma veya ciddi baş dönmesi
• Yeni başlayan ciddi çarpıntı
• Bilinç bulanıklığı
• Dudaklarda veya parmaklarda morarma
• Çok hızlı gelişen bacak veya karın şişliği

gibi durumlarda acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.

Özellikle ani ve şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma gibi belirtiler yalnızca kalp yetmezliğine bağlanmamalı; kalp krizi, ciddi ritim bozukluğu veya akciğer embolisi gibi acil durumlar da düşünülmelidir.

Kalp yetmezliği kalbin durması anlamına gelmez.

Kalbin vücudun ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde çalışamaması sonucu nefes darlığı, çabuk yorulma ve vücutta sıvı birikmesi gibi belirtilere neden olan ciddi ancak tedavi edilebilir ve kontrol altında tutulabilir bir hastalıktır.

Kalp yetmezliğinin erken tanınması ve nedeninin belirlenmesi önemlidir.

Günümüzde özellikle kalbin pompalama gücünün azaldığı kalp yetmezliğinde birden fazla etkili ilaç grubunun birlikte kullanılması, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmakta ve hastaneye yatışları azaltmaktadır. EF'si korunmuş veya hafif azalmış kalp yetmezliğinde de özellikle SGLT2 inhibitörleri önemli tedavi seçenekleri arasına girmiştir.

İlaçların düzenli kullanılması, tansiyon ve diyabet gibi hastalıkların kontrol altında tutulması, uygun beslenme, fiziksel aktivite ve günlük belirtilerin takip edilmesi tedavinin önemli parçalarıdır.

Eforla ortaya çıkan veya giderek artan nefes darlığınız, çabuk yorulma, ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik, gece nefes darlığı veya yatınca nefes almakta zorlanma gibi şikâyetleriniz varsa İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle:

• Daha önce kalp krizi geçirdiyseniz
• Yüksek tansiyonunuz varsa
• Diyabetiniz varsa
• Kalp kapağı hastalığınız varsa
• Kalp ritim bozukluğunuz varsa
• Koroner arter hastalığınız varsa
• Böbrek hastalığınız varsa
• Daha önce kalp yetmezliği tanısı aldıysanız
• Kısa sürede belirgin kilo aldıysanız
• Bacaklarınızda yeni başlayan veya giderek artan şişlik varsa
• Daha önce yapabildiğiniz günlük aktivitelerde artık nefes darlığı veya yorgunluk yaşıyorsanız

kalp yetmezliği açısından değerlendirilmeniz önemlidir.

Daha önce kalp yetmezliği tanısı aldıysanız ve nefes darlığınızda, bacaklarınızdaki şişlikte veya kilonuzda kısa sürede belirgin artış fark ederseniz doktorunuzla gecikmeden iletişime geçin.

Şiddetli veya ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma, bilinç bulanıklığı veya morarma varsa acil sağlık hizmetine başvurun.

Kalp yetmezliği erken tanındığında ve uygun şekilde tedavi edildiğinde belirtiler kontrol altına alınabilir, yaşam kalitesi artırılabilir ve hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir.