Uyku Apnesi

Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun tekrar tekrar durması veya belirgin şekilde azalmasıyla ortaya çıkan bir uyku hastalığıdır.

En sık görülen tipi obstrüktif uyku apnesidir (OSA).

Obstrüktif uyku apnesinde uyku sırasında boğaz bölgesindeki hava yolu daralır veya tamamen kapanır. Kişi nefes almaya devam etmeye çalışmasına rağmen akciğerlere yeterli hava ulaşamaz.

Bu durum gece boyunca birçok kez tekrarlayabilir.

Her solunum durması uzun sürmeyebilir. Ancak gece boyunca defalarca meydana gelmesi, uykunun kalitesini bozabilir ve kandaki oksijen düzeyinin zaman zaman düşmesine neden olabilir.

Bu nedenle uyku apnesi yalnızca "horlama problemi" değildir; tedavi edilmesi gereken önemli bir sağlık sorunudur.

Obstrüktif uyku apnesinde uyku sırasında üst hava yolunun açık kalmasını sağlayan kasların gevşemesi ve hava yolunun daralması temel mekanizmadır.

Uyku apnesi gelişme riskini artıran faktörler arasında:

• Fazla kilo ve obezite
• Boyun çevresinin geniş olması
• Erkek cinsiyet
• Yaşın ilerlemesi
• Ailede uyku apnesi bulunması
• Burun tıkanıklığı
• Üst hava yolunu daraltan bazı anatomik özellikler
• Alkol kullanımı
• Bazı sakinleştirici ve uyku ilaçları
• Menopoz sonrası dönem

bulunabilir.

Ancak uyku apnesi yalnızca kilolu kişilerde görülmez.

Normal kilolu kişilerde de anatomik özellikler veya başka nedenlerle uyku apnesi gelişebilir.

Uyku apnesinin belirtileri gece ve gündüz farklı şekilde ortaya çıkabilir.

Gece Görülebilen Belirtiler

• Yüksek sesle ve düzensiz horlama
• Uykuda nefesin durduğunun eş veya yakınları tarafından fark edilmesi
• Uykuda nefes nefese kalma, boğulur gibi olma veya ani nefes alma
• Sık uyanma
• Gece terlemesi
• Sabah ağız kuruluğu
• Gece sık idrara kalkma
• Sabah baş ağrısı
• Dinlenmemiş şekilde uyanma

Gündüz Görülebilen Belirtiler

• Gün içerisinde aşırı uyku hali
• Sabahları yorgun uyanma
• Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü
• Unutkanlık
• Halsizlik
• İrritabilite ve duygu durum değişiklikleri
• İş veya günlük aktivitelerde performans düşüklüğü

Özellikle yüksek sesli horlama ile birlikte gündüz aşırı uyku hali bulunması uyku apnesi açısından önemli bir uyarıdır.

Hayır.

Horlama oldukça sık görülür ve her horlayan kişide uyku apnesi bulunmaz.

Ancak horlamanın:

• Çok yüksek sesli olması
• Uykuda nefesin durması
• Boğulur gibi uyanma
• Gündüz aşırı uyku hali
• Sabahları yorgun uyanma
• Tedaviye rağmen kontrol edilmesi zor yüksek tansiyon

gibi durumlarla birlikte olması halinde uyku apnesi açısından değerlendirme yapılmalıdır.

Tedavi edilmeyen uyku apnesi kişinin uyku kalitesini ve günlük yaşamını önemli ölçüde bozabilir.

Ayrıca uyku apnesi ile:

• Yüksek tansiyon
• Kalp-damar hastalıkları
• Kalp ritim bozuklukları
• İnme
• Metabolik hastalıklar
• Günlük yaşamda dikkat ve performans bozukluğu

arasında ilişki bulunmaktadır.

Özellikle gündüz aşırı uykululuk, araç kullanırken veya dikkat gerektiren işlerde kaza riskini artırabilir.

Bu nedenle uyku apnesi yalnızca kişinin veya eşinin gece uykusunu bozan bir horlama problemi olarak görülmemelidir.

Evet.

Uyku apnesi sırasında solunumun durması, kandaki oksijen düzeyinin düşmesi ve vücudun stres yanıtının artması kan basıncında yükselmelere neden olabilir.

Uyku apnesi özellikle kontrol edilmesi zor veya birden fazla ilaç kullanılmasına rağmen yüksek seyreden tansiyonu olan kişilerde araştırılması gereken durumlardan biridir.

Uyku apnesi olan ve hipertansiyonu bulunan hastalarda uygun tedavi, kan basıncı kontrolüne de katkı sağlayabilir. AASM, PAP tedavisini hipertansiyonu bulunan OSA hastalarında değerlendirilmesi gereken tedaviler arasında önermektedir.

Uyku apnesi tanısı yalnızca hastanın şikâyetlerine veya horlama öyküsüne bakılarak konulmaz.

Tanı için uyku testi yapılması gerekir.

En sık kullanılan yöntemlerden biri polisomnografi (uyku testi)dir.

Bu test sırasında uyku boyunca:

• Solunum
• Kandaki oksijen düzeyi
• Kalp hızı
• Beyin dalgaları
• Vücut hareketleri
• Uyku sırasında meydana gelen solunum olayları

gibi birçok parametre değerlendirilir.

Bazı uygun hastalarda evde uyku apnesi testi de yapılabilir.

Evde yapılan testler özellikle başka önemli sağlık problemi bulunmayan ve orta-ağır uyku apnesi açısından yüksek risk taşıyan erişkinlerde uygun bir seçenek olabilir. Ancak evde yapılan testin uygun olup olmadığına doktor tarafından karar verilmelidir. AASM'nin 2025 tarihli güncel açıklamasına göre evde uyku apnesi testi tıbbi değerlendirme sonrasında istenmeli ve sonuçlar yalnızca cihazın otomatik yorumuna bırakılmamalıdır.

Uyku testi genellikle gece boyunca yapılır.

Hastanede veya uyku merkezinde yapılan polisomnografide çeşitli sensörler aracılığıyla uyku ve solunum takip edilir.

Bazı hastalarda ise doktor tarafından uygun görülmesi halinde evde kullanılan cihazlarla gece boyunca solunum ve oksijen takibi yapılabilir.

Test sonucunda gece boyunca meydana gelen solunum olaylarının sayısı ve şiddeti değerlendirilir.

Bu değerlendirmede sıklıkla AHİ (Apne-Hipopne İndeksi) kullanılır.

AHİ, bir saatlik uyku sırasında meydana gelen apne ve hipopnelerin ortalama sayısını gösterir.

Genel olarak:

• AHİ <5: Uyku apnesi açısından normal kabul edilir.
• AHİ 5–14,9: Hafif uyku apnesi
• AHİ 15–29,9: Orta derecede uyku apnesi
• AHİ ≥30: Ağır uyku apnesi

olarak sınıflandırılır.

Ancak hastalığın yalnızca AHİ değerine bakılarak değerlendirilmesi doğru değildir. Hastanın şikâyetleri, kandaki oksijen düşüşleri, eşlik eden hastalıkları ve günlük yaşam üzerindeki etkileri de dikkate alınır.

Evet.

Uyku apnesinin şiddetine ve hastanın özelliklerine göre farklı tedavi seçenekleri vardır.

Tedavinin amacı:

• Gece solunum durmalarını önlemek
• Kandaki oksijen düşüşlerini azaltmak
• Uyku kalitesini düzeltmek
• Gündüz aşırı uyku halini azaltmak
• Yaşam kalitesini artırmak
• Uyku apnesine eşlik eden sağlık sorunlarının kontrolüne katkı sağlamaktır.

Evet.

Fazla kilo ve obezite, obstrüktif uyku apnesinin önemli risk faktörlerinden biridir.

Fazla kilosu bulunan kişilerde kilo vermek, uyku apnesinin şiddetini azaltabilir.

Bu nedenle uyku apnesi bulunan fazla kilolu veya obez kişilerde:

• Sağlıklı ve dengeli beslenme
• Düzenli fiziksel aktivite
• Kilo verme

tedavinin önemli parçalarıdır.

Bununla birlikte kilo vermek, özellikle orta veya ağır uyku apnesi olan kişilerde doktor tarafından önerilen temel tedavilerin yerine geçmez.

CPAP, uyku apnesinin en sık kullanılan ve etkili tedavilerinden biridir.

CPAP cihazı, maske aracılığıyla hava yoluna sürekli bir hava basıncı gönderir.

Bu basınç uyku sırasında boğazdaki hava yolunun açık kalmasına yardımcı olur.

Böylece:

• Solunum durmaları azalır veya ortadan kalkar
• Kandaki oksijen düşüşleri azalır
• Horlama azalabilir
• Uyku kalitesi düzelebilir
• Gündüz uykululuğu azalabilir.

AASM, tanısı doğrulanmış ve özellikle gündüz aşırı uykululuğu bulunan erişkin OSA hastalarında PAP tedavisini güçlü şekilde önermektedir. Uygun hastalarda tedavi CPAP veya otomatik basınç ayarlayan APAP ile sürdürülebilir.

Bu durum kişiden kişiye değişebilir.

Uyku apnesi kronik bir hastalık olduğu için CPAP tedavisi gereken hastalarda cihazın düzenli kullanılması önemlidir.

Ancak kişinin:

• Kilo vermesi
• Burun veya üst hava yolu problemlerinin tedavi edilmesi
• Anatomik özelliklerin değişmesi
• Cerrahi veya başka tedaviler uygulanması

gibi durumlarda tedavi ihtiyacı değişebilir.

Bu nedenle CPAP'ı kendi kendine bırakmak yerine doktor kontrolünde yeniden değerlendirme yapılmalıdır.

İlk başta bazı hastalar maskeye alışmakta zorlanabilir.

Burunda kuruluk, burun tıkanıklığı, maske ile ilgili rahatsızlık veya hava kaçağı gibi sorunlar yaşanabilir.

Ancak uygun maske seçimi, cihaz ayarlarının düzenlenmesi ve tedavinin ilk döneminde destek alınması bu sorunların önemli bölümünü çözebilir.

Tedaviyi bırakmak yerine yaşanan sorunların doktor veya uyku ekibiyle paylaşılması önemlidir.

CPAP her hasta için tek seçenek değildir.

Hastanın özelliklerine göre:

• Kilo verme
• Pozisyon tedavisi
• Ağız içi apareyler
• Burun tıkanıklığının tedavisi
• Bazı hastalarda cerrahi tedaviler
• Seçilmiş hastalarda diğer tedavi yöntemleri

kullanılabilir.

Özellikle hafif veya orta derecede uyku apnesi olan ve CPAP kullanamayan bazı hastalarda, alt çeneyi öne doğru konumlandıran ağız içi apareyler uygun bir seçenek olabilir. AASM'nin hasta rehberleri de OSA tedavisinde pozitif hava yolu basıncı ve ağız içi apareyleri ayrı tedavi seçenekleri olarak ele almaktadır.

Hayır.

Tedavi hastanın uyku apnesinin şiddetine, belirtilerine, eşlik eden hastalıklarına ve kişisel özelliklerine göre belirlenir.

Ancak orta ve ağır uyku apnesinde, özellikle gündüz aşırı uyku hali, yaşam kalitesinde bozulma veya eşlik eden hipertansiyon gibi durumlar varsa tedavi edilmesi özellikle önemlidir.

Hangi tedavinin uygun olduğuna uyku testi ve doktor değerlendirmesi sonrasında karar verilmelidir.

Uyku apnesinin kontrolüne yardımcı olmak için:

• Fazla kilonuz varsa kilo vermeye çalışın.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın.
• Alkol tüketimini özellikle yatmadan önce sınırlayın.
• Doktorunuz önermediyse uyku ilaçlarını veya sakinleştirici ilaçları kendi kendinize kullanmayın.
• Sigara içiyorsanız bırakmaya çalışın.
• Doktorunuzun önerdiği CPAP veya diğer tedavileri düzenli kullanın.
• Düzenli uyku saatleri oluşturmaya çalışın.
• Gün içerisinde aşırı uykuluysanız araç kullanmayın.

Evet.

Çocuklarda da uyku apnesi görülebilir.

Çocuklarda:

• Horlama
• Uykuda nefes durması
• Huzursuz uyku
• Ağızdan nefes alma
• Sabahları zor uyanma
• Gündüz dikkat sorunları
• Davranış değişiklikleri
• Okul başarısında düşme

gibi belirtiler görülebilir.

Çocuklarda en sık nedenlerden biri bademcik ve geniz eti büyümesi olabilir.

Çocuklarda uyku apnesinden şüpheleniliyorsa çocuk doktoru ve gerekli durumlarda ilgili uzmanlık dalları tarafından değerlendirme yapılmalıdır.

Hayır.

Obezite önemli bir risk faktörü olmakla birlikte uyku apnesi normal kilolu kişilerde de görülebilir.

Çene ve yüz yapısı, boyun anatomisi, burun tıkanıklığı, yaş, aile öyküsü ve diğer faktörler de rol oynayabilir.

Bu nedenle:

"Kilom normal, bende uyku apnesi olmaz."

düşüncesi doğru değildir.

Uyku apnesi basit bir horlama problemi değildir.

Uyku sırasında tekrarlayan solunum durmaları veya solunum azalması, uykunun bölünmesine ve kandaki oksijen düzeyinin düşmesine neden olabilir.

Özellikle:

• Yüksek sesle horlayan
• Uykuda nefesinin durduğu söylenen
• Gece boğulur gibi uyanan
• Sabah dinlenmeden kalkan
• Gün içinde aşırı uyuyan
• Dikkat ve konsantrasyon sorunları yaşayan
• Fazla kilosu veya yüksek tansiyonu bulunan

kişilerde uyku apnesi araştırılmalıdır.

Uyku apnesi uyku testi ile doğrulanmalıdır; yalnızca horlama veya anket sonuçlarına göre tanı konulması uygun değildir.

Uygun hastalarda CPAP/APAP gibi PAP tedavileri, kilo yönetimi, yaşam tarzı değişiklikleri, ağız içi apareyler ve diğer tedavi seçenekleri kullanılabilir.

Tedavi edilmeyen uyku apnesi kişinin yaşam kalitesini, gündüz dikkatini ve genel sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Yüksek sesle ve düzenli olarak horluyorsanız, uykuda nefesinizin durduğu yakınlarınız tarafından fark ediliyorsa, gece boğulur gibi uyanıyorsanız veya gün içerisinde aşırı uyku hali ve yorgunluk yaşıyorsanız İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle:

• Uykuda nefes durması
• Çok yüksek sesli ve düzensiz horlama
• Gece nefes nefese veya boğulur gibi uyanma
• Sabahları dinlenmeden uyanma
• Sabah baş ağrıları
• Gün içinde kontrol edilemeyen uyku hali
• Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü
• Tedaviye rağmen kontrol edilmesi zor yüksek tansiyon
• Fazla kilo veya obezite ile birlikte horlama ve gündüz uykululuğu
• Direksiyon başında veya günlük yaşamda uyuklama

varsa uyku apnesi açısından değerlendirilmeniz önemlidir.

Özellikle araç kullanırken uyuklama veya uykuya dalma yaşıyorsanız bu durumu önemseyin ve değerlendirilene kadar araç kullanmaktan kaçının.

Uyku apnesi tedavi edilebilir bir hastalıktır. Erken tanı ve uygun tedavi ile gece uykusunun ve gündüz yaşam kalitesinin belirgin şekilde iyileştirilmesi mümkündür.