Astım - KOAH

Astım, hava yollarının (bronşların) uzun süreli iltihaplanması ve çeşitli tetikleyicilere karşı aşırı duyarlı hale gelmesi sonucunda ortaya çıkan kronik bir akciğer hastalığıdır.

Astımda hava yolları zaman zaman daralır ve akciğerlere girip çıkan havanın akışı zorlaşır. Bu daralma çoğu zaman değişkendir ve tedavi ile düzelebilir.

Astım belirtileri kişiden kişiye değişebilir ve aynı kişide zaman içerisinde farklılık gösterebilir.

En sık görülen belirtiler:

• Nefes darlığı
• Hırıltılı veya ıslık sesi şeklinde solunum
• Göğüste sıkışma hissi
• Öksürük

Astım belirtileri özellikle gece veya sabah erken saatlerde, egzersiz sırasında, soğuk havada veya bazı alerjen ve irritanlarla karşılaşma sonrasında artabilir.

Astımın tek bir nedeni yoktur.

Genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin özellikleri ve çevresel faktörlerin birlikte etkisiyle ortaya çıkabilir.

Astım belirtilerini tetikleyebilen faktörler arasında:

• Polen
• Ev tozu akarları
• Hayvan tüyleri ve deri döküntüleri
• Küf
• Sigara dumanı
• Hava kirliliği
• Soğuk hava
• Solunum yolu enfeksiyonları
• Egzersiz
• Bazı ilaçlar
• Mesleki olarak maruz kalınan toz, duman ve kimyasallar
• Stres

bulunabilir.

Her astım hastasında aynı tetikleyiciler bulunmaz.

Hayır.

Astım kişiden kişiye bulaşan bir hastalık değildir.

Ancak özellikle viral solunum yolu enfeksiyonları astım belirtilerini geçici olarak artırabilir ve astım atağını tetikleyebilir.

Astım tanısında hastanın şikâyetlerinin özellikleri ve muayene bulguları önemlidir.

Ancak yalnızca şikâyetlere bakılarak astım tanısı konulmamalıdır.

Tanının desteklenmesi için solunum fonksiyon testleri (spirometri) yapılabilir.

Spirometri sırasında kişinin ne kadar hava üfleyebildiği ve havayı ne kadar hızlı dışarı verebildiği ölçülür.

Astımda hava akımındaki değişkenliğin gösterilmesi tanıyı destekler. Gerekirse bronkodilatör sonrası solunum testi, tekrarlayan solunum fonksiyon testleri veya başka testler yapılabilir.

GINA 2026, mümkün olduğunda astım tedavisine başlanmadan önce tanının objektif olarak doğrulanmasını önermektedir.

Astım kronik bir hastalıktır.

Bazı kişilerde belirtiler uzun yıllar hiç görülmeyebilir veya çok hafif olabilir. Ancak hastalığın tamamen ortadan kalktığı düşünülmemelidir.

Uygun tedavi ile astım çok iyi kontrol altına alınabilir.

Amaç:

• Gündüz ve gece belirtilerini azaltmak
• Normal fiziksel aktivitenin sürdürülebilmesini sağlamak
• Astım ataklarını önlemek
• Akciğer fonksiyonlarını korumak
• Hastalığın yaşam kalitesini olumsuz etkilemesini engellemektir.

Astım tedavisinin temelinde solunum yoluyla kullanılan ilaçlar (inhaler ilaçlar) bulunur.

Tedavide iki temel ilaç grubu vardır.

İltihabı Azaltan İlaçlar

Bunların başında inhaler kortikosteroidler (ICS) gelir.

Bu ilaçlar hava yollarındaki iltihabı azaltarak astımın kontrol altına alınmasına ve atakların önlenmesine yardımcı olur.

Hava Yollarını Genişleten İlaçlar

Bronşları genişleterek nefes almayı kolaylaştırırlar.

Bazı hastalarda uzun etkili bronş genişletici ilaçlar, inhaler kortikosteroidlerle birlikte kullanılır.

Astım tedavisinde yalnızca nefes açıcı ilaçlara güvenmek doğru değildir.

Güncel GINA yaklaşımında erişkin ve ergenlerde astım tedavisinin ICS içeren bir tedaviyi kapsaması önerilmektedir. Tedavinin basamağı hastalığın kontrol düzeyine ve atak riskine göre belirlenir.

Bu durum kullanılan ilaca ve hastalığın ağırlığına göre değişir.

Bazı astım ilaçları belirti olduğunda kullanılabilirken, bazı ilaçların düzenli kullanılması gerekir.

Özellikle inhaler kortikosteroid içeren tedaviler, hava yollarındaki iltihabı kontrol altında tutarak gelecekte oluşabilecek atakların riskini azaltır.

Bu nedenle:

"Kendimi iyi hissediyorum, artık ilacı kullanmama gerek yok."

düşüncesiyle tedavinin doktor önerisi olmadan bırakılması doğru değildir.

Astım belirtilerinin kısa süre içerisinde belirgin şekilde artmasına astım atağı denir.

Atak sırasında:

• Belirgin nefes darlığı
• Hırıltılı solunum
• Öksürük
• Göğüste sıkışma
• Konuşmakta zorlanma
• Günlük aktiviteleri yapmakta güçlük

görülebilir.

Bazı ataklar hafif olabilirken bazıları hayatı tehdit edecek kadar ağır olabilir.

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa acil tıbbi yardım alınmalıdır:

• Şiddetli nefes darlığı
• Konuşmakta belirgin güçlük
• Dudaklarda veya yüzde morarma
• Bilinç bulanıklığı veya aşırı uyku hali
• Hızla kötüleşen solunum sıkıntısı
• Doktorun daha önce önerdiği rahatlatıcı tedaviye rağmen düzelmeme

Özellikle ağır astım atağı evde beklenmemesi gereken acil bir durumdur.

KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı), akciğerlerde hava akımının kalıcı olarak azalmasına ve nefes alıp vermenin zorlaşmasına neden olan kronik bir akciğer hastalığıdır.

KOAH'ta hava yollarında ve akciğer dokusunda uzun süreli değişiklikler meydana gelir.

Hastalık zaman içerisinde ilerleyebilir ve kişinin günlük yaşam aktivitelerini kısıtlayabilir.

KOAH özellikle sigara ve diğer zararlı maddelerin uzun süre solunması ile ilişkilidir.

KOAH'ın en önemli nedeni sigara kullanımıdır.

Bununla birlikte yalnızca sigara içen kişilerde görülmez.

Risk faktörleri arasında:

• Sigara
• Pasif sigara maruziyeti
• Odun, kömür ve diğer yakıtların dumanına uzun süre maruz kalma
• Hava kirliliği
• İşyerinde toz, duman ve kimyasallara maruz kalma
• Çocukluk döneminde akciğer gelişimini olumsuz etkileyen faktörler
• Bazı genetik hastalıklar

bulunabilir.

Sigara içmeyen kişilerde de KOAH gelişebilir.

KOAH genellikle yavaş gelişir.

En sık görülen belirtiler:

• Eforla nefes darlığı
• Uzun süren öksürük
• Balgam çıkarma
• Hırıltılı solunum
• Çabuk yorulma
• Merdiven çıkarken veya yokuş yürürken nefes nefese kalma

dır.

Hastalık ilerledikçe kişi daha önce rahatlıkla yaptığı günlük aktiviteleri yapmakta zorlanabilir.

Örneğin daha önce iki kat merdiveni rahatlıkla çıkan bir kişinin zaman içerisinde bir kat merdivende bile nefes nefese kalması önemli bir belirti olabilir.

Hayır.

Uzun süren öksürüğün çok sayıda nedeni olabilir.

Örneğin:

• Astım
• KOAH
• Sigara kullanımı
• Reflü
• Kronik sinüzit
• Alerjik hastalıklar
• Bazı ilaçlar
• Akciğer enfeksiyonları
• Akciğer kanseri

gibi birçok hastalık öksürüğe neden olabilir.

Bu nedenle özellikle uzun süren öksürük ve nefes darlığı varsa nedeninin araştırılması gerekir.

KOAH tanısında hastanın şikâyetleri, sigara ve diğer maruziyet öyküsü, muayene ve solunum fonksiyon testi (spirometri) birlikte değerlendirilir.

Spirometri, kişinin akciğerlerinden havayı ne kadar hızlı ve ne kadar miktarda çıkarabildiğini gösterir.

KOAH tanısının doğrulanmasında bronkodilatör sonrası spirometri temel testtir. GOLD 2026, uygun klinik tablo ve maruziyet öyküsü bulunan hastalarda hava akımındaki kalıcı kısıtlanmanın spirometri ile gösterilmesini tanının temel unsurlarından biri olarak kabul etmektedir.

Astım ve KOAH birbirine benzeyen belirtilere neden olabilir ancak aynı hastalık değildir.

Astımda:

• Belirtiler genellikle değişkendir.
• Şikâyetler dönem dönem artıp azalabilir.
• Alerji ve diğer tetikleyiciler önemli olabilir.
• Hava akımındaki daralma çoğu zaman belirgin şekilde değişkendir.

KOAH'ta:

• Şikâyetler genellikle daha süreklidir.
• Özellikle uzun süreli sigara veya zararlı madde maruziyeti öyküsü önemlidir.
• Hava akımı kısıtlanması kalıcı olma eğilimindedir.
• Hastalık zaman içerisinde ilerleyebilir.

Bununla birlikte bazı kişilerde astım ve KOAH özellikleri bir arada bulunabilir.

Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak iki hastalığı birbirinden ayırmak her zaman mümkün değildir.

Evet.

KOAH kronik bir hastalık olmakla birlikte uygun tedavi ile belirtiler azaltılabilir, hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir.

Tedavinin en önemli basamaklarından biri:

Sigarayı bırakmaktır.

Sigara bırakmak, KOAH'ı olan bir kişinin yapabileceği en önemli yaşam tarzı değişikliklerinden biridir.

Sigara bırakmak hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya ve akciğer fonksiyonlarındaki kaybı azaltmaya yardımcı olur.

KOAH tedavisi kişiye göre planlanır.

Tedavide:

• Sigaranın bırakılması
• İnhaler bronş genişletici ilaçlar
• Gerektiğinde inhaler kortikosteroidler
• Fiziksel aktivitenin artırılması
• Pulmoner rehabilitasyon
• Beslenme desteği
• Aşılar
• Gerekli hastalarda oksijen tedavisi

gibi yöntemlerden yararlanılır.

GOLD 2026'da başlangıç inhaler tedavisi hastanın belirti yükü ve alevlenme öyküsüne göre belirlenmektedir; birçok semptomatik hastada uzun etkili bronş genişletici tedavilerin kombinasyonu ön plana çıkmaktadır. İnhaler kortikosteroidler ise özellikle belirli özellikleri taşıyan ve alevlenme riski yüksek hastalarda tedaviye eklenmektedir.

Her KOAH hastasının kortizon kullanması gerekmez.

KOAH'ta tedavinin temelini bronşları genişleten inhaler ilaçlar oluşturur.

İnhaler kortikosteroidler belirli hastalarda, özellikle tekrarlayan alevlenmeleri olan ve tedaviden fayda görmesi beklenen kişilerde kullanılabilir.

Hangi inhaler tedavinin kullanılacağı kişinin:

• Belirti düzeyine
• Alevlenme öyküsüne
• Kan eozinofil düzeyine
• Eşlik eden hastalıklarına
• Daha önce kullandığı tedavilere

göre doktor tarafından belirlenir.

KOAH hastasında nefes darlığı, öksürük ve balgam gibi belirtilerin günler içerisinde belirgin şekilde kötüleşmesine KOAH alevlenmesi denir.

Alevlenmelerin en sık nedenleri arasında solunum yolu enfeksiyonları ve çevresel hava kirliliği gibi tetikleyiciler bulunur.

Alevlenme sırasında mevcut tedavinin yeniden düzenlenmesi gerekebilir.

Bazı hastalarda bronş genişletici ilaçların artırılması, kısa süreli kortikosteroid ve uygun hastalarda antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Antibiyotik her KOAH alevlenmesinde gerekli değildir.

İleri KOAH'ta bazı hastalarda kandaki oksijen düzeyi düşebilir.

Ancak nefes darlığı olan herkesin oksijen kullanması gerekmez.

Uzun süreli oksijen tedavisi yalnızca kanda belirgin ve kronik oksijen düşüklüğü bulunan uygun hastalarda uygulanır.

Doktorun önerisi olmadan evde oksijen cihazı kullanılması doğru değildir.

Evet.

KOAH hastalarının tamamen hareketsiz kalması doğru değildir.

Düzenli ve kişinin durumuna uygun fiziksel aktivite:

• Kas gücünün korunmasına
• Efor kapasitesinin artırılmasına
• Nefes darlığıyla baş etme kapasitesinin gelişmesine
• Günlük yaşam aktivitelerinin kolaylaşmasına

yardımcı olabilir.

Daha ileri KOAH'ta pulmoner rehabilitasyon önemli bir tedavi seçeneğidir.

Evet.

Kronik solunum yolu hastalığı olan kişilerde solunum yolu enfeksiyonları daha ciddi seyredebilir.

Bu nedenle kişinin yaşına, hastalıklarına ve risk durumuna göre:

• Grip aşısı
• COVID-19 aşıları
• Pnömokok aşıları
• Diğer uygun aşılar

konusunda doktor önerilerine uyulmalıdır.

Hayır.

Astım hastalarında sigara dumanı belirtileri ve atak riskini artırabilir.

KOAH açısından ise sigara kullanımı hastalığın en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir.

Sigara bırakmak KOAH tedavisinin temel parçalarından biridir.

Pasif sigara dumanından uzak durmak da önemlidir.

Hayır.

Astım ve KOAH farklı hastalıklardır.

Ancak her iki hastalıkta da nefes darlığı, öksürük ve hırıltılı solunum görülebilir.

Bu nedenle özellikle uzun süren solunum şikâyetlerinde solunum fonksiyon testleri ile doğru tanının konulması önemlidir.

Bir hastaya yalnızca "nefes darlığım var" diyerek astım veya KOAH tanısı konulmamalıdır.

Astım ve KOAH kronik akciğer hastalıklarıdır ancak birbirinden farklıdır.

Astımda belirtiler çoğunlukla değişken özellik gösterirken, KOAH'ta özellikle sigara ve diğer zararlı maddelere uzun süre maruz kalma öyküsü önemlidir.

Her iki hastalıkta da doğru tanı, uygun inhaler tedavi ve düzenli takip önem taşır.

Astımda tedavinin temel amaçlarından biri hava yollarındaki iltihabı kontrol altında tutmak ve astım ataklarını önlemektir. Güncel tedavi yaklaşımında inhaler kortikosteroid içeren tedaviler temel rol oynar.

KOAH'ta ise sigarayı bırakmak, uygun inhaler tedaviyi düzenli kullanmak, fiziksel aktiviteyi sürdürmek, aşıları yaptırmak ve gerekli hastalarda pulmoner rehabilitasyondan yararlanmak hastalığın kontrolünde büyük önem taşır.

Uzun süredir devam eden öksürüğünüz, tekrarlayan hırıltılı solunumunuz, eforla nefes darlığınız veya göğüste sıkışma şikâyetiniz varsa İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle:

• Merdiven çıkarken veya yürürken giderek artan nefes darlığı
• 3 haftadan uzun süren öksürük
• Uzun süredir devam eden balgam çıkarma
• Tekrarlayan hırıltılı solunum
• Gece nefes darlığı veya öksürük
• Tekrarlayan "bronşit" veya akciğer enfeksiyonu geçirme
• Sigara kullanımı veya uzun süreli sigara öyküsü
• İşyerinde toz, duman veya kimyasal maddelere maruz kalma
• Astım veya KOAH tanısına rağmen şikâyetlerin kontrol altına alınamaması

durumlarında değerlendirme yapılması önemlidir.

Şiddetli nefes darlığı, konuşamayacak kadar solunum sıkıntısı, dudaklarda veya yüzde morarma, bilinç bulanıklığı ya da hızla kötüleşen solunum şikâyeti varsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Unutmayın: Nefes darlığı yaşlanmanın veya sigara içmenin "normal bir sonucu" olarak kabul edilmemelidir. Doğru tanı ve uygun tedavi ile birçok hastada solunum şikâyetleri önemli ölçüde kontrol altına alınabilir.