Gut Hastalığı- Romatoid Artrit - FMF ve Diğer Romatizmal Hastalıklar

Romatizma, tek bir hastalığın adı değildir.

Eklem, kas, kemik, bağ dokusu ve bağışıklık sistemini etkileyen çok sayıda farklı hastalık romatizmal hastalıklar olarak adlandırılır.

Romatizmal hastalıkların bazıları eklemlerde ağrı ve şişliğe neden olurken, bazıları kasları, damarları, cildi veya iç organları da etkileyebilir.

En sık karşılaşılan romatizmal hastalıklar arasında:

• Gut hastalığı
• Romatoid artrit
• Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF)
• Osteoartrit (kireçlenme)
• Ankilozan spondilit ve diğer omurga romatizmaları
• Psöriatik artrit (sedef romatizması)
• Sistemik lupus eritematozus (SLE)
• Sjögren hastalığı
• Vaskülitler (damar iltihapları)
• Skleroderma

gibi birçok farklı hastalık bulunur.

Bu hastalıkların nedenleri, belirtileri ve tedavileri birbirinden farklıdır.

Bu nedenle "romatizma çıktı" şeklindeki genel bir ifade yerine, hangi romatizmal hastalığın bulunduğunun belirlenmesi önemlidir.

Gut hastalığı, kandaki ürik asit düzeyinin uzun süre yüksek olması sonucunda eklemlerde ürik asit kristallerinin birikmesi ve bu kristallerin eklemde iltihaplanmaya neden olmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır.

Gut atağı sırasında eklemde:

• Şiddetli ağrı
• Şişlik
• Kızarıklık
• Sıcaklık artışı
• Hareket kısıtlılığı

görülebilir.

En sık etkilenen eklem ayak başparmağının kök eklemidir. Ancak ayak bileği, diz, el ve el parmakları gibi başka eklemler de etkilenebilir.

Hayır.

Kanda ürik asit düzeyinin yüksek olması hiperürisemi olarak adlandırılır.

Ürik asidi yüksek olan herkes gut hastası olmaz.

Gut tanısı hastanın şikâyetleri, muayene bulguları, kan testleri ve gerektiğinde eklem sıvısında ürik asit kristallerinin gösterilmesi ile konulur.

Bu nedenle yalnızca kan tahlilinde ürik asit yüksek bulundu diye kişinin kendi kendine gut ilacı kullanmaya başlaması doğru değildir.

Gut atağı çoğu zaman ani başlar.

Özellikle gece veya sabaha karşı başlayan:

"Hayatımda hissettiğim en şiddetli eklem ağrılarından biri"

şeklinde tarif edilen bir ağrı olabilir.

Eklem kısa sürede şişer, kızarır ve dokunmaya karşı çok hassas hale gelir.

Örneğin ayak başparmağına çarşafın değmesi bile ciddi ağrıya neden olabilir.

Tedavi edilmediğinde atak günler veya haftalar içerisinde gerileyebilir. Ancak tekrarlayan ataklar zamanla eklem hasarına ve tofüs adı verilen ürik asit birikimlerine yol açabilir.

Ürik asit, vücudumuzdaki bazı maddelerin parçalanması sonucunda oluşur ve esas olarak böbreklerden atılır.

Gut hastalarının önemli bir bölümünde sorun, vücudun ürettiği ürik asidi böbreklerin yeterince uzaklaştıramamasıdır.

Gut gelişme riskini artıran faktörler arasında:

• Ailede gut hastalığı bulunması
• Obezite
• Böbrek hastalığı
• Yüksek tansiyon
• Metabolik hastalıklar
• Fazla alkol tüketimi
• Şekerli içeceklerin fazla tüketilmesi
• Aşırı miktarda kırmızı et ve bazı deniz ürünlerinin tüketilmesi
• Bazı ilaçlar

bulunabilir.

Gut tedavisinde iki farklı amaç vardır:

1. Akut atağı tedavi etmek
2. Yeni atakları ve eklem hasarını önlemek

Akut gut atağında kolşisin, bazı ağrı kesici/iltihap giderici ilaçlar veya kortikosteroidler kullanılabilir. Hangi tedavinin uygun olduğu kişinin böbrek fonksiyonları, diğer hastalıkları ve kullandığı ilaçlara göre belirlenir.

Tekrarlayan veya belirli özelliklere sahip gut hastalarında ise kandaki ürik asidi düşüren uzun süreli tedavi gerekebilir.

Bu tedavide allopurinol sıklıkla ilk tercih edilen ilaçtır.

Gut tedavisinin önemli bir özelliği, yalnızca "ürik asit biraz düştü" demekle yetinilmemesidir.

Tedavi, hedef ürik asit düzeyine ulaşacak şekilde düzenlenir.

Genellikle hedef:

Ürik asit <6 mg/dL

olmasıdır.

Daha ağır gut hastalığında daha düşük hedefler, örneğin <5 mg/dL, düşünülebilir.

Beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin önemli bir parçasıdır.

Özellikle:

• Sağlıklı kiloya ulaşmak
• Fazla alkol tüketiminden kaçınmak
• Şekerli içecekleri sınırlamak
• Aşırı kırmızı et tüketiminden kaçınmak
• Sakatat tüketimini sınırlamak
• Bazı deniz ürünlerini aşırı tüketmemek
• Yeterli sıvı almak

faydalı olabilir.

Ancak önemli bir nokta vardır:

Gut hastalığının tedavisi yalnızca diyet yapmak değildir.

Bazı hastalarda ürik asit düşürücü ilaç tedavisi gerekir ve uygun hastalarda yalnızca diyetle hedef ürik asit düzeyine ulaşmak mümkün olmayabilir.

Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklemlere saldırarak uzun süreli iltihaplanmaya neden olduğu bir hastalıktır.

Genellikle:

• El parmak eklemleri
• El bilekleri
• Ayak eklemleri
• Dirsek
• Diz

gibi eklemler etkilenir.

Romatoid artrit yalnızca eklem hastalığı değildir. Bazı hastalarda akciğer, kalp-damar sistemi, göz, cilt ve diğer organlar da etkilenebilir.

En önemli belirtilerden biri uzun süren eklem şişliği ve sabah tutukluğudur.

Özellikle:

• Sabahları uzun süren eklem sertliği
• El ve ayak eklemlerinde şişlik
• Eklem ağrısı
• Her iki tarafta benzer eklemlerin etkilenmesi
• El becerilerinde azalma
• Halsizlik
• Yorgunluk

görülebilir.

Sabah tutukluğunun uzun sürmesi ve eklemlerde gerçek şişlik olması, basit eklem ağrısından farklı olarak iltihaplı romatizma açısından değerlendirilmelidir.

Romatoid artritte eklemlerdeki iltihap uzun süre devam ederse kalıcı eklem hasarı ve şekil bozuklukları gelişebilir.

Bu nedenle romatoid artritte erken tanı ve erken tedavi çok önemlidir.

Günümüzde amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil, hastalığın ilerlemesini durdurmak veya mümkün olduğunca baskılamak ve remisyon sağlamaktır.

EULAR'ın 2025 güncellemesi de hastalık aktivitesinin düzenli değerlendirilmesini ve hastalığın kontrol altına alınmasına yönelik hastalık-modifiye edici tedavilerin kullanılmasını temel yaklaşım olarak sürdürmektedir.

Romatoid artritte tedavinin temelini hastalığın seyrini değiştiren ilaçlar (DMARD) oluşturur.

Bunların arasında:

• Metotreksat
• Leflunomid
• Sulfasalazin

gibi ilaçlar bulunur.

Gerekli hastalarda biyolojik ilaçlar veya hedefe yönelik tedaviler de kullanılabilir.

Kortizon bazı durumlarda kısa süreli olarak kullanılabilir; ancak uzun süreli kortizon kullanımının ciddi yan etkileri nedeniyle mümkün olduğunca sınırlı tutulması hedeflenir.

Romatoid artritte yalnızca ağrı kesici kullanmak hastalığın ilerlemesini önlemez.

Bu nedenle tanı konulduktan sonra düzenli doktor takibi ve hastalığın seyrini değiştiren tedavilere uyum büyük önem taşır.

Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF), özellikle Akdeniz kökenli toplumlarda daha sık görülen, genetik geçişli bir otoenflamatuvar hastalıktır.

Hastalığın temel özelliği, vücutta tekrarlayan ve kendiliğinden ortaya çıkan iltihap ataklarıdır.

FMF ataklarında en sık:

• Ateş
• Şiddetli karın ağrısı
• Göğüs ağrısı
• Eklem ağrısı veya şişliği

görülebilir.

Ataklar genellikle birkaç gün sürer ve kendiliğinden düzelebilir.

FMF, çoğunlukla MEFV genindeki değişikliklerle ilişkilidir.

Bu gen, bağışıklık sisteminin iltihaplanmayı düzenlemesinde rol oynayan mekanizmalarla ilişkilidir.

Ancak genetik özellikler tek başına hastalığın klinik olarak nasıl seyredeceğini her zaman belirlemez.

Tedavi edilmeyen veya yeterince kontrol altına alınamayan FMF'de vücutta uzun süreli iltihaplanma AA amiloidozu adı verilen ciddi bir komplikasyona yol açabilir.

AA amiloidozunda özellikle böbrekler etkilenebilir ve idrarda protein kaybı ile böbrek fonksiyonlarında bozulma gelişebilir.

Bu nedenle FMF tedavisinin amacı yalnızca ateş ve ağrı ataklarını önlemek değildir.

Uzun süreli iltihabı kontrol altına almak ve amiloidozu önlemek de tedavinin en önemli amaçlarından biridir.

FMF tedavisinin temel ilacı kolşisindir.

Kolşisin:

• Atakların sıklığını azaltır
• Atakların şiddetini azaltır
• Vücuttaki iltihaplanmayı kontrol altında tutar
• AA amiloidoz gelişme riskini azaltır

Bu nedenle FMF tanısı alan hastaların doktor tarafından önerilen kolşisin tedavisini düzenli kullanması büyük önem taşır.

Güncel EULAR/PReS 2024 FMF önerileri, kolşisinin FMF tedavisindeki temel rolünü sürdürmektedir. Kolşisine rağmen hastalık kontrol altına alınamayan veya kolşisin kullanamayan uygun hastalarda IL-1'i hedefleyen biyolojik tedaviler gündeme gelebilir.

Doktor önerisi olmadan bırakmamalıdır.

FMF ataklarının bir süre görülmemesi hastalığın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Özellikle kolşisin tedavisinin bırakılması bazı hastalarda atakların yeniden ortaya çıkmasına ve uzun dönemde iltihaplanmanın kontrolünün bozulmasına neden olabilir.

Tedavinin dozu ve devam süresi hastanın hastalık aktivitesine, yaşına, böbrek fonksiyonlarına ve diğer özelliklerine göre doktor tarafından belirlenmelidir.

Romatizmal hastalıklar yalnızca gut, romatoid artrit ve FMF'den ibaret değildir.

Ankilozan Spondilit ve Diğer Omurga Romatizmaları

Özellikle genç yaşlarda başlayan, istirahatle artan ve hareket etmekle azalan bel ağrısı ile kendini gösterebilir.

Sabah tutukluğu belirgin olabilir.

Psöriatik Artrit (Sedef Romatizması)

Sedef hastalığı bulunan kişilerde ortaya çıkabilen iltihaplı eklem hastalığıdır.

Eklem şişliği ve ağrısının yanında parmakların tamamında şişme, tırnak değişiklikleri ve bel ağrısı görülebilir.

Sistemik Lupus Eritematozus (SLE)

Bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına karşı reaksiyon geliştirdiği sistemik bir hastalıktır.

Eklem ve cilt bulgularının yanı sıra böbrek, kan hücreleri, sinir sistemi ve diğer organlar etkilenebilir.

Sjögren Hastalığı

Özellikle:

• Göz kuruluğu
• Ağız kuruluğu

ile kendini gösterebilir.

Bunun yanında eklem ağrıları, yorgunluk ve başka organ bulguları görülebilir.

Vaskülitler

Damarların iltihaplanmasıdır.

Tutulan damarın büyüklüğüne ve yerine göre cilt, böbrek, akciğer, sinir sistemi, göz veya diğer organlar etkilenebilir.

Bu nedenle açıklanamayan ateş, kilo kaybı, cilt döküntüleri, kanlı idrar, nefes darlığı veya sinir sistemi bulguları gibi belirtiler bazı vaskülitlerin ilk bulguları olabilir.

Hayır.

Eklem ağrısının çok sayıda nedeni vardır.

Örneğin:

• Kireçlenme
• Kas ve tendon problemleri
• Yaralanmalar
• Enfeksiyonlar
• Gut
• Romatoid artrit
• Diğer iltihaplı romatizmal hastalıklar

eklem ağrısına neden olabilir.

Bu nedenle yalnızca "eklemim ağrıyor" demek belirli bir romatizmal hastalığın tanısı için yeterli değildir.

Evet, ancak kan testi tek başına tanı koydurmaz.

Romatizmal hastalıkların değerlendirilmesinde:

• CRP
• Sedimentasyon
• Romatoid faktör (RF)
• Anti-CCP
• ANA ve diğer otoantikorlar
• Ürik asit

gibi çeşitli testler kullanılabilir.

Ancak önemli bir nokta vardır:

Romatoid faktör veya ANA'nın pozitif olması tek başına romatizmal hastalık olduğu anlamına gelmez.

Benzer şekilde bazı romatizmal hastalıklarda kan testleri normal olabilir.

Bu nedenle test sonuçları hastanın şikâyetleri ve doktor muayenesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu sorunun cevabı hastalığa göre değişir.

Bazı romatizmal hastalıklar tamamen kontrol altına alınabilirken bazıları uzun süreli takip ve tedavi gerektirir.

Günümüzde özellikle romatoid artrit gibi iltihaplı romatizmal hastalıklarda erken tanı ve uygun tedavi sayesinde:

• Eklem hasarı önlenebilir veya azaltılabilir
• Hastalık aktivitesi baskılanabilir
• Remisyon sağlanabilir
• Yaşam kalitesi önemli ölçüde iyileştirilebilir.

Bu nedenle "Romatizma varsa yapacak bir şey yok" düşüncesi doğru değildir.

Evet.

Hastalığın türüne göre değişmekle birlikte:

• Sağlıklı kilonun korunması
• Düzenli fiziksel aktivite
• Kas gücünün korunması
• Sigaranın bırakılması
• Dengeli beslenme
• Yeterli uyku
• Doktor kontrollerinin aksatılmaması
• İlaçların düzenli kullanılması

önemlidir.

Özellikle sigara, bazı iltihaplı romatizmal hastalıkların gelişimi ve seyri açısından olumsuz bir faktördür.

Düzenli fiziksel aktivite ise birçok romatizmal hastalıkta hareket kabiliyetinin ve yaşam kalitesinin korunmasına yardımcı olur.

Romatizma tek bir hastalık değildir.

Gut, romatoid artrit, FMF, ankilozan spondilit, sedef romatizması, lupus, Sjögren hastalığı ve vaskülitler gibi çok farklı hastalıklar romatizmal hastalıklar arasında yer alır.

Ani başlayan, şiddetli ve şişlik-kızarıklıkla seyreden eklem ağrıları gut gibi hastalıkların; uzun süren sabah tutukluğu ve eklem şişlikleri romatoid artrit gibi iltihaplı romatizmaların; tekrarlayan ateş ve karın/göğüs ağrısı atakları ise FMF gibi hastalıkların belirtisi olabilir.

Romatizmal hastalıklarda erken tanı ve uygun tedavi, kalıcı eklem hasarının ve bazı hastalıklarda iç organ hasarlarının önlenmesi açısından önemlidir.

Gut hastalığında hedef yalnızca ağrı atağını geçirmek değil, ürik asit düzeyini uygun hedefte tutarak yeni atakları ve eklem hasarını önlemektir.

Romatoid artritte amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil, hastalığın ilerlemesini durdurmak ve mümkün olduğunda remisyon sağlamaktır.

FMF'de ise amaç yalnızca ateş ve ağrı ataklarını kontrol etmek değil, uzun süreli iltihaplanmayı ve özellikle böbrekleri etkileyebilen AA amiloidozunu önlemektir.

Eklem veya kas ağrılarınız uzun süredir devam ediyorsa, eklemlerinizde şişlik ve sıcaklık varsa, sabahları uzun süren eklem tutukluğunuz oluyorsa veya tekrarlayan ateş, karın ya da göğüs ağrısı atakları yaşıyorsanız İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle:

• Tekrarlayan ve ani başlayan şiddetli eklem ağrıları
• Eklemde belirgin şişlik, kızarıklık ve sıcaklık
• Sabahları uzun süren eklem tutukluğu
• Birden fazla eklemde şişlik
• Açıklanamayan ateş
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Ciltte yeni ortaya çıkan döküntüler
• İdrarda kan veya protein
• Tekrarlayan karın veya göğüs ağrısı atakları
• Gözde kızarıklık veya görme değişikliği
• El ve ayaklarda açıklanamayan uyuşma
• Daha önce gut, romatoid artrit veya FMF tanısı almış olmak

durumlarında değerlendirme yapılması önemlidir.

Özellikle ateşle birlikte yeni gelişen, çok ağrılı, kızarık ve şiş bir ekleminiz varsa bunu yalnızca "romatizma atağı" olarak değerlendirmeyin. Eklem enfeksiyonu gibi acil tedavi gerektiren durumların dışlanması için gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Romatizmal hastalıkların erken tanısı ve uygun tedavisi, kalıcı eklem hasarının ve bazı hastalıklarda iç organ tutulumlarının önlenmesine yardımcı olabilir.