Böbrek Taşı

Böbrek taşı, idrarın içerisinde bulunan bazı maddelerin zaman içerisinde kristalleşerek sertleşmesi ve böbreklerde taş oluşturmasıdır.

İdrar içerisinde normalde kalsiyum, oksalat, ürik asit ve diğer bazı mineraller bulunur. Bu maddelerin idrardaki yoğunluğu arttığında veya idrarın taş oluşumunu engelleyen özellikleri azaldığında kristaller oluşabilir. Bu kristaller zamanla büyüyerek böbrek taşı haline gelebilir.

Böbrek taşları böbreğin içinde bulunabileceği gibi idrar kanalına (üreter) ilerleyerek idrar akışını engelleyebilir ve şiddetli ağrıya neden olabilir.

Böbrek taşı toplumda oldukça sık görülen bir sağlık sorunudur ve daha önce taş düşüren kişilerde tekrar taş oluşma ihtimali yüksektir.

Böbrek taşı oluşumunda tek bir neden yoktur.

En önemli risk faktörlerinden biri yeterince su içmemektir. Vücudun sıvı kaybetmesi ve idrarın yoğunlaşması taş oluşma riskini artırır.

Bunun yanında:

• Ailede böbrek taşı öyküsü
• Daha önce böbrek taşı düşürmüş olmak
• Fazla tuz tüketimi
• Aşırı hayvansal protein tüketimi
• Obezite
• Hareketsiz yaşam
• Bazı bağırsak hastalıkları ve bağırsak ameliyatları
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Bazı metabolik hastalıklar
• Bazı ilaçlar
• İdrarda kalsiyum, oksalat veya ürik asit miktarının artması
• İdrarda taş oluşumunu engelleyen bazı maddelerin azalması

taş oluşumuna katkıda bulunabilir.

Bazı kişilerde ise böbrek taşı oluşumuna neden olan belirgin bir sebep bulunamayabilir.

Böbrek taşlarının farklı türleri vardır.

En sık görülen taşlar:

Kalsiyum taşları:
Böbrek taşlarının büyük bölümünü oluşturur. Genellikle kalsiyum oksalat veya kalsiyum fosfat yapısındadır.

Ürik asit taşları:
Özellikle ürik asit düzeyi yüksek olan, obezitesi veya metabolik hastalıkları bulunan kişilerde görülebilir.

Enfeksiyon taşları:
Bazı idrar yolu enfeksiyonlarına bağlı olarak oluşabilir.

Sistin taşları:
Nadir görülür ve genetik geçişli bir hastalık olan sistinüride ortaya çıkar.

Taşın türünün bilinmesi, tekrar taş oluşmasını önlemek için uygulanacak tedavinin belirlenmesinde önemlidir.

Böbrek taşı hiç belirti vermeden böbrekte bulunabilir.

Ancak taş böbrekten çıkarak idrar kanalına ilerler ve idrar akışını engellerse böbrek taşı ağrısı (renal kolik) ortaya çıkabilir.

Tipik olarak:

• Bel veya böğür bölgesinde aniden başlayan çok şiddetli ağrı
• Ağrının kasığa veya genital bölgeye doğru yayılması
• Ağrının dalgalar halinde gelip gitmesi
• Yerinde duramama, sürekli pozisyon değiştirme ihtiyacı
• Bulantı ve kusma
• İdrar yaparken yanma
• Sık idrara çıkma
• İdrarda kan görülmesi

görülebilir.

Taş mesaneye yaklaştığında özellikle sık idrara çıkma ve idrar yaparken yanma gibi şikâyetler daha belirgin olabilir.

Böbrek taşı ağrısı genellikle ani başlar ve oldukça şiddetlidir.

Ağrı çoğunlukla bel veya böğür bölgesinde hissedilir ve taşın idrar kanalındaki konumuna göre kasığa doğru ilerleyebilir.

Böbrek taşı ağrısının önemli özelliklerinden biri, hastanın çoğu zaman ağrıyı azaltmak için sürekli pozisyon değiştirmesidir.

Bu durum, hareket etmekle artan ve kişinin hareketsiz kalmak istediği bazı diğer karın ağrılarından farklı olabilir.

Ancak her bel veya kasık ağrısı böbrek taşı değildir.

Evet.

Taşın idrar yollarında ilerlemesi sırasında oluşan tahriş nedeniyle idrarda kan görülebilir.

Kanama bazen gözle görülebilir, bazen ise yalnızca idrar tahlilinde saptanabilir.

Ancak idrarda kan görülmesinin tek nedeni böbrek taşı değildir.

İdrarda kan görülüyorsa mutlaka doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Özellikle ileri yaşta, sigara kullananlarda veya tekrarlayan kanlı idrar şikâyeti bulunanlarda idrar yolu ve mesane hastalıklarının da araştırılması gerekebilir.

Tanı için öncelikle hastanın şikâyetleri ve muayenesi değerlendirilir.

Gerekli durumlarda:

• İdrar tahlili
• Kan testleri
• Böbrek fonksiyon testleri
• Ultrasonografi
• Bilgisayarlı tomografi

kullanılabilir.

Ultrasonografi, özellikle gebelerde ve radyasyondan kaçınılması gereken durumlarda önemli bir görüntüleme yöntemidir.

Erişkinlerde akut böbrek taşı şüphesinde, özellikle tanının belirsiz olduğu veya komplikasyon düşünüldüğü durumlarda kontrastsız düşük doz bilgisayarlı tomografi taşın yerini, boyutunu ve idrar yollarındaki tıkanıklığı göstermede oldukça başarılıdır.

Ancak görüntüleme yöntemi hastanın yaşına, gebelik durumuna, şikâyetlerine ve klinik durumuna göre doktor tarafından belirlenmelidir.

Bazen.

Küçük ve idrar akışını engellemeyen taşlar böbrekte herhangi bir kalıcı hasara neden olmadan bulunabilir.

Ancak taş idrar kanalını tamamen veya uzun süre kısmen tıkarsa böbrekte idrar birikmesine (hidronefroz) ve zaman içerisinde böbrek fonksiyonlarında bozulmaya neden olabilir.

Özellikle tıkanıklığa enfeksiyonun eşlik etmesi acil bir durumdur.

Ateş, titreme ve böğür ağrısı birlikteyse acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Çünkü böbrek taşı idrar yolunu tıkamış ve bu tıkanıklığın üzerinde enfeksiyon gelişmiş olabilir.

Bu durumda yalnızca antibiyotik kullanmak yeterli olmayabilir.

Tıkalı ve enfekte bir böbreğin acilen boşaltılması gerekebilir.

Bunun için üreter stenti veya nefrostomi gibi yöntemler kullanılabilir.

Bu nedenle:

Böbrek taşı olduğunu düşündüğünüz şiddetli ağrıya ateş veya titreme eşlik ediyorsa evde beklemeyin ve acil sağlık hizmetine başvurun.

Tedavi taşın:

• Boyutuna
• Bulunduğu yere
• İdrar kanalını tıkayıp tıkamadığına
• Hastanın şikâyetlerine
• Böbrek fonksiyonlarına
• Enfeksiyon olup olmadığına

göre değişir.

Küçük Taşlar

Küçük taşların önemli bir bölümü kendiliğinden düşebilir.

Bu hastalarda doktorun uygun gördüğü şekilde:

• Ağrı kesici tedavisi
• Uygun sıvı alımı
• Gerekli hastalarda taşın düşmesini kolaylaştırmaya yönelik ilaçlar
• Takip

uygulanabilir.

Ancak "Ne kadar çok su içersem taşı o kadar hızlı düşürürüm" düşüncesi doğru değildir.

Özellikle idrar yolunda belirgin tıkanıklık bulunan hastalarda aşırı miktarda su içmek ağrıyı artırabilir ve tıkanıklığı ortadan kaldırmaz.

Taşın kendiliğinden düşme ihtimali düşükse veya taş böbrek fonksiyonlarını tehdit ediyorsa girişimsel tedavi gerekebilir.

Kullanılan yöntemler arasında:

ESWL (Taş Kırma)

Vücut dışından gönderilen şok dalgalarıyla taşın küçük parçalara ayrılmasıdır.

Üreteroskopi

İdrar kanalından ince bir cihazla girilerek taşa ulaşılması ve taşın lazer gibi yöntemlerle parçalanması veya çıkarılmasıdır.

Perkütan Nefrolitotomi (PCNL)

Özellikle büyük veya böbrek içinde çok sayıda taş bulunan hastalarda, ciltten böbreğe küçük bir kanal oluşturularak taşların çıkarılmasıdır.

Hangi yöntemin kullanılacağı taşın boyutu, yeri ve özellikleri ile hastanın durumuna göre belirlenir.

Evet.

Taş hastalığında tedavinin önemli bir bölümü yalnızca mevcut taşı ortadan kaldırmak değil, yeni taş oluşmasını önlemektir.

En önemli önlem yeterli sıvı tüketmektir.

Genel olarak taş oluşumuna yatkın kişilerde günlük idrar miktarının en az 2–2,5 litre olacak şekilde yeterli sıvı alınması önerilir. Bunun için gereken su miktarı kişinin hava sıcaklığına, fiziksel aktivitesine ve sıvı kayıplarına göre değişir.

İdrarın açık sarı renkte olması genellikle yeterli sıvı alımı konusunda pratik bir fikir verebilir.

Beslenme taşın türüne göre değişebilir. Ancak genel olarak:

Tuzu Azaltın

Fazla tuz tüketimi idrarla kalsiyum atılımını artırarak özellikle kalsiyum taşlarının oluşum riskini artırabilir.

Bu nedenle:

• Sofrada ekstra tuz kullanmamak
• Turşu, cips ve hazır soslar gibi tuz içeriği yüksek gıdaları sınırlamak
• İşlenmiş gıdaları azaltmak

faydalıdır.

Kalsiyumu Tamamen Kesmeyin

Böbrek taşı olan kişilerin süt ve süt ürünlerini tamamen bırakması doğru değildir.

Normal miktarda besinlerle alınan kalsiyum, bağırsakta oksalatın bağlanmasına yardımcı olarak bazı kalsiyum oksalat taşlarının oluşma riskini azaltabilir.

Bu nedenle doktorunuz farklı bir öneride bulunmadıkça besinlerle yeterli kalsiyum alınması önemlidir.

Hayvansal Protein Tüketimini Aşırıya Kaçırmayın

Çok yüksek miktarda et ve diğer hayvansal proteinlerin tüketilmesi bazı kişilerde taş oluşum riskini artırabilir.

Oksalat İçeriği Yüksek Gıdalar

Bazı hastalarda özellikle oksalat taşı tekrarlıyorsa ıspanak, pancar, bazı kuruyemişler ve çikolata gibi oksalat açısından zengin gıdaların tüketimi kişiye özel olarak düzenlenebilir.

Ancak taşın türü bilinmeden çok sayıda yiyeceği gereksiz yere yasaklamak doğru değildir.

Bazı kişilerde faydalı olabilir.

Limon ve turunçgillerde bulunan sitrat, idrarda taş oluşumunu engellemeye yardımcı olan maddelerden biridir.

Bu nedenle özellikle tekrarlayan taş hastalığında yeterli miktarda sitrat alınması faydalı olabilir.

Ancak limonata veya meyve suyu tüketimini artırmak yerine şeker içeriği düşük ve dengeli bir beslenme tercih edilmelidir.

Bazı hastalarda doktor tarafından potasyum sitrat gibi ilaçlar da kullanılabilir.

Her hastada kapsamlı inceleme yapılması gerekmeyebilir.

Ancak:

• Tekrarlayan taş düşürenler
• Birden fazla taş bulunanlar
• Ailede taş hastalığı olanlar
• Çocuk yaşta taş geliştirenler
• Her iki böbreğinde taş bulunanlar
• Böbrek fonksiyon bozukluğu olanlar
• Özel taş türlerinden şüphelenilenler

gibi yüksek riskli kişilerde taşın nedenini araştırmak amacıyla daha ayrıntılı değerlendirme yapılabilir.

Bu değerlendirmede 24 saatlik idrar analizi, kan ve idrar testleri ile taşın mümkünse kimyasal analizinin yapılması gerekebilir.

Evet.

Düşürülen veya çıkarılan taş mümkünse analiz edilmelidir.

Taşın hangi maddeden oluştuğunun bilinmesi, yeni taş oluşumunu önlemeye yönelik beslenme ve ilaç tedavisinin belirlenmesine yardımcı olur.

Böbrek taşı doğrudan kansere dönüşmez.

Ancak idrarda kan görülmesinin tek nedeni taş değildir.

Bu nedenle özellikle tekrarlayan veya açıklanamayan kanlı idrar durumunda doktor değerlendirmesi gerekir.

Mevcut taş uygun tedaviyle tamamen ortadan kaldırılabilir.

Ancak taş düşürmek, bir daha hiç taş oluşmayacağı anlamına gelmez.

Daha önce böbrek taşı düşüren kişilerde tekrar taş oluşma riski bulunduğundan yeterli sıvı tüketimi, uygun beslenme ve gerekli kişilerde metabolik değerlendirme önemlidir.

Böbrek taşı, idrardaki bazı minerallerin ve maddelerin kristalleşerek sertleşmesi sonucunda oluşur.

En tipik belirtisi belden kasığa doğru yayılan, ani başlayan ve çok şiddetli olabilen ağrıdır. Bunun yanında idrarda kan, bulantı, kusma ve idrar yaparken yanma görülebilir.

Küçük taşların önemli bir bölümü kendiliğinden düşebilir. Daha büyük veya idrar akışını engelleyen taşlarda taş kırma, endoskopik taş çıkarma veya cerrahi yöntemler gerekebilir.

Böbrek taşı ile birlikte ateş ve titreme olması özellikle önemlidir. Tıkalı idrar yolunda gelişen enfeksiyon böbreğe ve tüm vücuda yayılabileceğinden acil tedavi gerektirebilir.

Taş oluşumunun önlenmesinde en önemli adımlardan biri yeterli sıvı tüketmektir. Bunun yanında tuz tüketiminin azaltılması, dengeli beslenme ve gerektiğinde taşın türüne yönelik özel tedavi uygulanması önemlidir.

Ani başlayan, şiddetli bel veya böğür ağrınız, idrarınızda kan, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonunuz veya daha önce böbrek taşı öykünüz varsa İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle böbrek taşı ile birlikte ateş, titreme, idrar yapamama veya idrar miktarında belirgin azalma, dayanılmaz ağrı, sürekli kusma ya da bilinen tek böbreklilik varsa beklemeden acil tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Daha önce böbrek taşı düşürdüyseniz ve taşlarınız tekrarlıyorsa, yalnızca mevcut taşı tedavi etmek yerine taş oluşumunun nedeninin araştırılması ve yeni taş oluşumunun önlenmesi amacıyla İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Unutmayın: Böbrek taşında amaç yalnızca taşı düşürmek değil, bir sonraki taşı önlemektir.