Hepatit B ve Hepatit C virüsü (aşılama ve tedavi olanakları)

Hepatit B ve Hepatit C, karaciğeri etkileyen ve virüslerin neden olduğu bulaşıcı hastalıklardır.

Her iki enfeksiyon da başlangıçta herhangi bir belirtiye neden olmayabilir. Ancak enfeksiyon uzun süre devam ederse karaciğerde hasara, siroza ve karaciğer kanserine yol açabilir.

Bu nedenle erken tanı ve uygun takip önemlidir.

Hepatit B'ye Hepatit B virüsü (HBV), Hepatit C'ye ise Hepatit C virüsü (HCV) neden olur.

Bu iki hastalık birbirine benzese de bulaşma yolları, korunma yöntemleri ve tedavileri farklıdır.

Hepatit B virüsü enfekte kişinin kanında ve bazı vücut sıvılarında bulunabilir.

Başlıca bulaşma yolları:

• Doğum sırasında anneden bebeğe
• Korunmasız cinsel ilişki
• Enfekte kanla temas
• Ortak enjektör veya iğne kullanımı
• Steril olmayan tıbbi veya kozmetik işlemler
• Enfekte kişinin kanıyla temas etmiş kişisel eşyaların kullanılması

Özellikle jilet, tıraş bıçağı ve diş fırçası gibi üzerinde kan bulunabilecek kişisel eşyaların paylaşılmaması önemlidir.

Hepatit B günlük sosyal temaslarla kolaylıkla bulaşmaz.

Aynı ortamda bulunmak, sarılmak, tokalaşmak veya aynı yemeği yemek Hepatit B'nin tipik bulaşma yolları değildir.

Hepatit C esas olarak enfekte kanla temas yoluyla bulaşır.

Başlıca bulaşma yolları:

• Ortak enjektör veya iğne kullanımı
• Steril olmayan tıbbi veya kozmetik işlemler
• Enfekte kanla temas
• Kan ürünleri veya organ nakliyle ilişkili geçmişteki bulaşlar
• Anneden bebeğe bulaş
• Daha nadiren cinsel yolla bulaş

Özellikle geçmişte kan nakli veya tıbbi işlemler sırasında bulaşmış enfeksiyonlar günümüzde uygulanan güvenli kan taramaları sayesinde büyük ölçüde önlenmiştir.

Hepatit C de sarılmak, tokalaşmak, aynı ortamda bulunmak veya aynı tabaktan yemek yemekle bulaşmaz.

Hepatit B ve Hepatit C'nin en önemli özelliklerinden biri, uzun yıllar boyunca hiçbir belirti vermeden seyredebilmesidir.

Bazı kişilerde akut enfeksiyon döneminde:

• Halsizlik
• İştahsızlık
• Bulantı
• Kusma
• Karın ağrısı
• Ateş
• Eklem ağrıları
• İdrarın koyulaşması
• Dışkının renginin açılması
• Gözlerde ve ciltte sararma

görülebilir.

Ancak özellikle kronik Hepatit B ve Hepatit C bulunan kişilerin önemli bir bölümünde uzun süre herhangi bir şikâyet olmayabilir.

Bu nedenle:

"Hiçbir şikâyetim yok, o halde hepatit olamam."

düşüncesi doğru değildir.

Evet.

Virüs vücuttan tamamen temizlenmediğinde enfeksiyon kronikleşebilir.

Kronik enfeksiyon yıllar boyunca sessiz kalabilir.

Zaman içerisinde bazı kişilerde:

Kronik hepatit → karaciğer fibrozisi → siroz → karaciğer yetmezliği veya karaciğer kanseri

gelişebilir.

Ancak bu süreç her hastada aynı şekilde ilerlemez.

Hastalığın ilerleme riski kişinin yaşı, virüsün özellikleri, karaciğer hasarının derecesi, alkol kullanımı, obezite, diyabet ve diğer sağlık sorunları gibi birçok faktöre bağlıdır.

En önemli farklardan biri korunma ve tedavi yöntemleridir.

Hepatit B

Aşı ile korunmak mümkündür.

Kronik Hepatit B'de uygun hastalarda virüsü baskılayan antiviral tedaviler kullanılır.

Tedavi çoğu zaman virüsü tamamen vücuttan ortadan kaldırmak yerine virüsün çoğalmasını baskılayarak karaciğer hasarını ve hastalığın ilerlemesini önlemeyi amaçlar.

Hepatit C

Hepatit C için henüz etkili bir aşı bulunmamaktadır.

Bununla birlikte Hepatit C'nin önemli bir özelliği, günümüzde ağızdan alınan doğrudan etkili antiviral ilaçlarla (DAA) çoğu hastada tamamen tedavi edilebilmesidir.

Uygun hastalarda tedavi genellikle kısa sürelidir ve güncel tedavilerle çok yüksek oranlarda kalıcı virolojik yanıt, yani kür elde edilir.

Evet. Hepatit B'den korunmanın en etkili yolu aşılanmaktır.

Hepatit B aşısı güvenli ve etkilidir.

Aşılama çocukluk döneminde rutin olarak yapılmaktadır. Aşılanmamış erişkinlerde de yaş ve risk durumuna göre Hepatit B aşısı uygulanabilir.

Güncel uluslararası önerilerde aşılanmamış 19–59 yaş arasındaki tüm erişkinlere Hepatit B aşısı önerilmektedir. 60 yaş ve üzerindeki kişilerde de risk faktörü bulunan veya korunmak isteyen kişiler aşılanabilir.

Aşı şeması kullanılan aşıya göre değişebilir ve 2, 3 veya 4 doz şeklinde uygulanabilir.

Daha önce aşılanmış kişilerin yeniden aşılanıp aşılanmayacağı ise kişinin aşı kayıtları ve bağışıklık durumu değerlendirilerek belirlenir.

Hepatit B aşısı özellikle:

• Aşılanmamış çocuk ve gençlerde
• Aşılanmamış erişkinlerde
• Hepatit B taşıyıcısı veya enfekte kişiyle aynı evde yaşayanlarda
• Sağlık çalışanlarında
• Kan veya vücut sıvılarıyla temas riski bulunanlarda
• Hemodiyaliz hastalarında
• HIV enfeksiyonu bulunanlarda
• Enjeksiyon yoluyla uyuşturucu kullananlarda
• Birden fazla cinsel partneri bulunanlarda
• Hepatit B'nin sık görüldüğü bölgelere seyahat edenlerde

önemlidir.

Hepatit B aşısı yüksek oranda koruyucudur, ancak hiçbir aşı yüzde 100 koruma sağlamaz.

Özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler, hemodiyaliz hastaları ve bazı özel risk gruplarında aşı sonrası bağışıklık yanıtının değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle bazı kişilerde aşı sonrası anti-HBs düzeyi kontrol edilebilir.

Hepatit B ve C'nin tanısı kan testleri ile konulur.

Hepatit B

Hepatit B değerlendirmesinde doktorunuz gerekli gördüğünde:

• HBsAg
• Anti-HBs
• Anti-HBc
• HBeAg / Anti-HBe
• HBV DNA

gibi testleri kullanabilir.

Bu testlerin her biri farklı bilgiler verir.

Örneğin HBsAg'nin pozitif olması, kişinin Hepatit B virüsü ile enfekte olduğunu düşündürür ve sonucun akut mu yoksa kronik enfeksiyon mu olduğunu belirlemek için ek değerlendirme gerekir.

Anti-HBs pozitifliği ise Hepatit B'ye karşı bağışıklık bulunduğunu gösterebilir. Bunun nedeni geçirilmiş enfeksiyon veya aşı olabilir; diğer testlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle Hepatit B testlerinin sonuçlarını tek tek yorumlamak yerine birlikte değerlendirmek gerekir.

Hepatit C

Hepatit C taramasında genellikle önce anti-HCV testi yapılır.

Anti-HCV pozitif bulunması kişinin hayatının herhangi bir döneminde Hepatit C virüsü ile karşılaşmış olabileceğini gösterir.

Ancak:

Anti-HCV pozitifliği tek başına kişinin halen Hepatit C hastası olduğu anlamına gelmez.

Aktif enfeksiyonun olup olmadığını belirlemek için HCV RNA testi yapılır.

HCV RNA pozitifse aktif Hepatit C enfeksiyonu söz konusudur ve tedavi değerlendirilmelidir.

Hepatit B ve C çoğu zaman belirti vermeden ilerlediği için risk taşıyan kişilerin taranması önemlidir.

Hepatit B açısından özellikle:

• Gebeler
• Hepatit B ile enfekte kişiyle aynı evde yaşayanlar
• Sağlık çalışanları
• Kan ve vücut sıvılarıyla temas riski bulunanlar
• Diyaliz hastaları
• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler
• Hepatit B'nin sık görüldüğü bölgelerde doğmuş veya yaşamış kişiler

değerlendirilmelidir.

Ayrıca bağışıklık sistemini baskılayan bazı tedavilere başlanmadan önce Hepatit B açısından tarama yapılması önemlidir. Çünkü daha önce geçirilmiş Hepatit B enfeksiyonu bazı bağışıklık baskılayıcı tedaviler sırasında yeniden aktifleşebilir (reaktivasyon).

Evet.

Hepatit C'nin günümüzde en önemli özelliklerinden biri, kronik enfeksiyonun büyük çoğunluğunda tamamen tedavi edilebilmesidir.

Tedavide doğrudan etkili antiviral ilaçlar (DAA) kullanılır.

Bu ilaçlar ağızdan alınır ve tedavi süresi hastanın özelliklerine göre değişmekle birlikte çoğu hastada 8–12 hafta gibi kısa bir süredir.

Güncel basitleştirilmiş tedavi yaklaşımlarında sirozu olmayan ve daha önce tedavi edilmemiş erişkinlerde örneğin glekaprevir/pibrentasvir 8 hafta veya sofosbuvir/velpatasvir 12 hafta seçenekleri bulunmaktadır. Ancak hangi ilacın kullanılacağı kişinin karaciğer hastalığının evresi, kullandığı diğer ilaçlar, böbrek fonksiyonları ve diğer özelliklerine göre doktor tarafından belirlenir.

Tedavinin tamamlanmasından en az 12 hafta sonra kanda HCV RNA'nın saptanmaması, kalıcı virolojik yanıt olarak kabul edilir ve pratik olarak Hepatit C'nin tedavi edildiğini gösterir.

Günümüzde Hepatit C tedavisinin temelini ağızdan alınan doğrudan etkili antiviral ilaçlar oluşturur.

Geçmişte kullanılan interferon temelli tedaviler artık kronik Hepatit C'nin standart tedavisinde yer almamaktadır.

Modern tedaviler sayesinde Hepatit C tedavisi geçmişe göre çok daha kısa, kolay ve başarılı hale gelmiştir. WHO da kronik Hepatit C'de pan-genotipik doğrudan etkili antiviral tedavileri önermektedir.

Evet.

Hepatit C tedavi edildikten sonra aynı virüsle tekrar enfekte olunabilir.

Çünkü Hepatit C tedavisi kalıcı bağışıklık oluşturmaz.

Bu nedenle özellikle yeniden enfekte olma riski bulunan kişilerin korunma önlemlerine devam etmesi gerekir.

Kronik Hepatit B'nin tedavisi Hepatit C'den farklıdır.

Bazı kişilerde bağışıklık sistemi virüsü zaman içerisinde kontrol altına alabilir.

Ancak kronik Hepatit B bulunan kişilerin bir bölümünde uzun süreli antiviral tedavi gerekir.

Günümüzde kullanılan antiviral ilaçlar virüsün çoğalmasını güçlü şekilde baskılayarak karaciğer hasarı, siroz ve karaciğer kanseri riskini azaltmayı amaçlar.

2025 EASL Hepatit B kılavuzu tedavi kararının yalnızca tek bir kan testine göre değil; HBV DNA, ALT, karaciğer fibrozisi, yaş, aile öyküsü ve diğer risk faktörlerinin birlikte değerlendirilmesine göre verilmesini vurgulamaktadır.

Bu nedenle Hepatit B tanısı alan herkesin aynı ilacı kullanması veya mutlaka ömür boyu tedavi alması gerekmez.

Bazı hastalar düzenli takip edilirken bazı hastalarda antiviral tedavi başlanır.

Kronik Hepatit B tedavisinde ağızdan alınan güçlü antiviral ilaçlar kullanılabilir.

Günümüzde tedavide özellikle tenofovir veya entekavir gibi yüksek etkinlik ve yüksek direnç bariyerine sahip ilaçlar önemli yer tutmaktadır.

Bazı hastalarda pegile interferon da uygun bir seçenek olabilir.

Hangi tedavinin seçileceği:

• Virüsün kandaki miktarı
• ALT düzeyi
• Karaciğer hasarının derecesi
• Fibrozis/siroz varlığı
• Yaş
• Gebelik durumu
• Böbrek fonksiyonları
• Diğer hastalıklar

gibi birçok faktöre göre belirlenir.

Hepatit B ilaçları doktor önerisi olmadan başlanmamalı veya bırakılmamalıdır.

Evet.

Kronik Hepatit B ve Hepatit C, karaciğer kanseri gelişimi için önemli risk faktörleridir.

Özellikle siroz gelişmiş hastalarda karaciğer kanseri açısından düzenli takip gerekir.

Bazı kronik Hepatit B hastalarında ise siroz bulunmasa bile karaciğer kanseri riski nedeniyle özel takip gerekebilir.

Bu nedenle Hepatit B veya C tanısı alan kişilerin yalnızca virüs açısından değil, karaciğer hasarı ve karaciğer kanseri riski açısından da düzenli değerlendirilmesi gerekir.

Karaciğer hastalığı bulunan kişilerin alkol tüketiminden kaçınması özellikle önemlidir.

Alkol karaciğer hasarını artırabilir ve özellikle kronik viral hepatit bulunan kişilerde hastalığın ilerlemesine katkıda bulunabilir.

Hepatit B veya C tanınız varsa alkol kullanımı konusunda doktorunuzla görüşmenizi öneririz.

Evet.

Hepatit B veya Hepatit C tanısı almak kişinin normal yaşamını sürdüremeyeceği anlamına gelmez.

Düzenli takip ve uygun tedavi ile birçok kişi normal ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilir.

Hepatit C günümüzde büyük ölçüde tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Hepatit B'de ise uygun hastalarda antiviral tedavi ve düzenli takip sayesinde hastalığın ilerlemesi ve komplikasyonları önemli ölçüde azaltılabilir.

Hepatit B'den Korunmak İçin:

• Hepatit B aşısı olunmalıdır.
• Kişisel tıraş bıçağı ve diş fırçası gibi eşyalar paylaşılmamalıdır.
• Steril olmayan tıbbi ve kozmetik işlemlerden kaçınılmalıdır.
• Kan ve vücut sıvılarıyla temas riski olan durumlarda uygun korunma yöntemleri kullanılmalıdır.
• Hepatit B taşıyıcısı veya enfekte kişiyle yaşayanların test ve aşı durumları değerlendirilmelidir.

Hepatit C'den Korunmak İçin:

• Ortak iğne ve enjektör kullanılmamalıdır.
• Steril olmayan tıbbi veya kozmetik işlemlerden kaçınılmalıdır.
• Kanla temas edebilecek kişisel eşyalar paylaşılmamalıdır.
• Riskli durumlarda uygun korunma yöntemleri kullanılmalıdır.

Hepatit C için henüz aşı bulunmamaktadır.

Evet, özellikle Hepatit B açısından bu önemlidir.

Hepatit B ile enfekte kişinin eşi, çocukları ve aynı evde yaşayan diğer kişiler doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Gerekli kan testleri yapılarak bağışıklık durumları belirlenir.

Bağışıklığı olmayan kişilere Hepatit B aşısı yapılabilir.

Hepatit C açısından ise özellikle kanla temas riski bulunan kişiler ve kişinin risk faktörlerine göre yakınları değerlendirilmelidir.

Hepatit B ve Hepatit C, uzun süre belirti vermeden karaciğerde hasara neden olabilen viral enfeksiyonlardır.

Her iki hastalık da erken tanındığında ve uygun şekilde takip edildiğinde ciddi komplikasyonların önlenmesi mümkündür.

Hepatit B'den aşı ile korunmak mümkündür.

Kronik Hepatit B bulunan hastaların bir kısmında antiviral tedavi gerekirken, bazı hastaların düzenli takip edilmesi yeterli olabilir.

Hepatit C için aşı bulunmamaktadır; ancak günümüzde ağızdan alınan doğrudan etkili antiviral ilaçlarla hastaların büyük çoğunluğunda tamamen tedavi sağlanabilmektedir.

Bu nedenle Hepatit B veya Hepatit C tanısı almak "ömür boyu hasta kalmak" anlamına gelmez.

Önemli olan enfeksiyonun erken tanınması, karaciğer hasarının değerlendirilmesi ve uygun hastalarda tedavinin zamanında başlanmasıdır.

Hepatit B veya Hepatit C testlerinizden herhangi biri pozitif çıktıysa, sonucu kendi kendinize yorumlamadan İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle HBsAg pozitifliği, anti-HCV pozitifliği, karaciğer enzimlerinde yükseklik, daha önce açıklanamayan sarılık, Hepatit B veya C taşıyıcısı bir aile bireyinin bulunması, kan veya vücut sıvılarıyla riskli temas öyküsü varsa değerlendirme yapılmalıdır.

Hepatit B açısından aşı durumunuzu bilmiyorsanız veya daha önce Hepatit B aşısı olmadıysanız, bağışıklık durumunuzun değerlendirilmesi ve gerekirse aşılanmanız için sağlık kuruluşuna başvurmanızı öneririz.

Hepatit B veya Hepatit C tanısı konulduysa tedavi gerekip gerekmediğinin ve karaciğerinizde hasar oluşup oluşmadığının belirlenmesi için İç Hastalıkları uzmanına başvurmanız önemlidir.

Özellikle sarılık, bilinç bulanıklığı, karında belirgin şişme, kanlı kusma veya siyah dışkılama gibi ciddi belirtiler ortaya çıkarsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.