Karaciğer Yağlanması (hepatosteatozis - steotohepatitis)

Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinin içinde normalden fazla miktarda yağ birikmesi durumudur.

Tıbbi olarak karaciğer yağlanması veya hepatik steatoz olarak adlandırılır.

Karaciğer yağlanması oldukça sık görülür. Özellikle fazla kilo, obezite, insülin direnci, şeker hastalığı, yüksek tansiyon ve kan yağlarında yükseklik gibi metabolik sorunları bulunan kişilerde daha sık ortaya çıkar.

Günümüzde metabolik risk faktörleriyle ilişkili karaciğer yağlanması için "metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (MASLD)" terimi kullanılmaktadır. Daha önce yaygın olarak kullanılan "alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD)" terimi artık yerini bu yeni adlandırmaya bırakmıştır.

Karaciğer yağlanması yalnızca karaciğerle ilgili bir sorun değildir. Aynı zamanda obezite, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve kolesterol yüksekliği gibi metabolik hastalıklarla yakından ilişkilidir.

Karaciğer yağlanmasının birçok nedeni olabilir.

En sık nedenlerden biri metabolik risk faktörleridir.

Özellikle:

• Fazla kilo ve obezite
• Bel çevresinde yağlanma
• Tip 2 diyabet
• Prediyabet
• İnsülin direnci
• Trigliserid yüksekliği
• Kolesterol bozuklukları
• Yüksek tansiyon
• Hareketsiz yaşam

karaciğer yağlanması gelişme riskini artırır.

Bunun yanında alkol kullanımı, bazı ilaçlar, hızlı kilo kaybı, bazı beslenme bozuklukları ve çeşitli karaciğer hastalıkları da karaciğerde yağ birikimine neden olabilir.

Bu nedenle karaciğer yağlanması saptanan her kişinin değerlendirilmesinde alkol kullanımı, kullanılan ilaçlar, kilo, beslenme ve eşlik eden hastalıklar birlikte ele alınmalıdır.

Karaciğer yağlanması günümüzde oldukça yaygın bir sağlık sorunudur ve obezite ile tip 2 diyabetin artışına paralel olarak görülme sıklığı da artmaktadır.

Özellikle fazla kilosu veya obezitesi, diyabeti, yüksek tansiyonu veya kan yağlarında bozukluğu bulunan kişilerde karaciğer yağlanması daha sık görülür.

Ancak zayıf kişilerde de karaciğer yağlanması görülebilir.

Bu nedenle normal kiloda olmak karaciğer yağlanmasını tamamen dışlamaz.

Karaciğer yağlanması çoğu kişide herhangi bir belirtiye neden olmaz.

Birçok kişi karaciğer yağlanması olduğunu başka bir nedenle yapılan:

• Kan tahlili
• Karın ultrasonografisi
• Bilgisayarlı tomografi
• Manyetik rezonans görüntüleme

gibi tetkikler sırasında öğrenir.

Bazı kişilerde:

• Halsizlik
• Yorgunluk
• Karında, özellikle sağ üst tarafta rahatsızlık veya dolgunluk hissi

gibi yakınmalar görülebilir.

Ancak bu şikâyetler karaciğer yağlanmasına özgü değildir.

Hiçbir şikâyetin olmaması karaciğerin tamamen sağlıklı olduğu anlamına gelmediği gibi, karaciğer yağlanması olması da mutlaka ciddi karaciğer hastalığı olduğu anlamına gelmez.

Her karaciğer yağlanması ciddi karaciğer hastalığına dönüşmez.

Bazı kişilerde yalnızca karaciğerde yağ birikimi bulunur ve yıllarca önemli bir karaciğer hasarı gelişmeyebilir.

Ancak bazı kişilerde karaciğerde yağ birikimine iltihaplanma ve karaciğer hücrelerinde hasar eşlik edebilir.

Bu durum günümüzde metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit (MASH) olarak adlandırılır.

MASH bulunan bazı hastalarda zaman içerisinde karaciğerde fibrozis, yani yara dokusu oluşabilir.

Fibrozisin ilerlemesi sonucunda:

Karaciğer yağlanması → iltihaplanma/hasar → fibrozis → ileri fibrozis → siroz

şeklinde ilerleme görülebilir.

İleri evre hastalarda karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanseri gibi ciddi komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

Ancak karaciğer yağlanması olan herkesin siroz geliştireceği düşünülmemelidir.

Asıl önemli olan, karaciğerde ileri derecede fibrozis bulunup bulunmadığının belirlenmesidir.

Karaciğer yağlanmasının bazı hastalarda zaman içerisinde ileri karaciğer hastalığına ilerlemesi ve özellikle ileri fibrozis veya siroz gelişmesi, karaciğer kanseri riskini artırabilir.

Ancak karaciğer yağlanması olan herkes karaciğer kanseri olacak anlamına gelmez.

Bu nedenle karaciğer yağlanması saptanan kişilerde hastalığın derecesinin ve karaciğerde fibrozis bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi önemlidir.

Karaciğer yağlanması çoğunlukla ultrasonografi sırasında fark edilir.

Ultrasonografi karaciğerde yağlanmanın gösterilmesinde sık kullanılan ve kolay ulaşılabilen bir yöntemdir.

Ancak ultrasonografi tek başına karaciğerin ne kadar hasar gördüğünü veya karaciğerde ne kadar fibrozis bulunduğunu güvenilir şekilde gösteremez.

Bu nedenle değerlendirmede:

• Kan testleri
• Karaciğer enzimleri
• Kan şekeri ve HbA1c
• Kolesterol ve trigliserid düzeyleri
• Karaciğer ultrasonografisi
• Gerektiğinde elastografi (FibroScan vb.)
• Bazı durumlarda MR gibi ileri görüntüleme yöntemleri

kullanılabilir.

Evet.

Bu önemli bir noktadır.

Karaciğer yağlanması bulunan bir kişinin ALT ve AST gibi karaciğer enzimleri normal olabilir.

Bu nedenle:

"Karaciğer testlerim normal, o halde karaciğerimde yağlanmaya bağlı bir sorun yok."

şeklinde düşünmek doğru değildir.

Karaciğer enzimleri normal olsa bile bazı kişilerde ileri derecede fibrozis bulunabilir.

Bu nedenle özellikle metabolik risk faktörleri bulunan kişilerde karaciğer yağlanması saptandığında karaciğer fibrozisi açısından risk değerlendirmesi yapılması önemlidir. Güncel EASL ve AASLD yaklaşımları bu nedenle yalnızca karaciğer enzimlerine bakmak yerine non-invaziv fibrozis değerlendirmesini ön plana çıkarmaktadır.

Karaciğer yağlanmasının yanı sıra karaciğer dokusunda yara dokusu (fibrozis) gelişip gelişmediği değerlendirilmelidir.

Bunun için doktorunuz kan testlerinden yararlanarak bazı skorlamalar yapabilir.

Bunlardan biri FIB-4 adı verilen basit bir skordur.

FIB-4 hesaplanırken yaş, AST, ALT ve trombosit sayısı gibi kolay ulaşılabilen bilgiler kullanılır.

FIB-4 sonucuna göre bazı hastalarda ileri inceleme gerekmeyebilirken, bazı hastalarda elastografi gibi ikinci aşama testler yapılabilir.

Bu yaklaşımın amacı her hastaya gereksiz ileri tetkik yapmak değil, ileri karaciğer hastalığı açısından risk taşıyan kişileri erken dönemde belirlemektir.

Karaciğer yağlanmasının tedavisinin temelini yaşam tarzı değişiklikleri oluşturur.

Özellikle fazla kilosu olan kişilerde kilo kaybı, karaciğerdeki yağlanmayı ve karaciğer hasarını azaltabilir.

Kilo kaybının derecesi arttıkça karaciğer üzerindeki olumlu etkiler de artabilir.

Bu nedenle:

• Sağlıklı ve dengeli beslenmek
• Fazla kiloların verilmesi
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Şeker ve özellikle şekerli içecek tüketimini azaltmak
• Aşırı işlenmiş gıdalardan uzak durmak
• Doymuş yağ tüketimini azaltmak
• Sebze, meyve, tam tahıl ve liften zengin beslenmek
• Gereğinden fazla kalori almaktan kaçınmak

önemlidir.

EASL-EASD-EASO 2024 kılavuzu da MASLD tedavisinde beslenme düzeninin iyileştirilmesini, fiziksel aktivitenin artırılmasını ve kilo kaybını temel yaklaşım olarak önermektedir.

Fazla kilosu veya obezitesi bulunan kişilerde vücut ağırlığında kalıcı bir azalma karaciğer yağlanmasının düzelmesine yardımcı olabilir.

Yaklaşık %5 veya daha fazla kilo kaybı karaciğerdeki yağlanmayı azaltabilir.

Daha fazla kilo kaybı ise karaciğerdeki iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabilir.

Ancak hedef kilo kaybı kişiye göre belirlenmelidir.

Çok hızlı ve kontrolsüz kilo vermek yerine, sürdürülebilir bir kilo kaybı hedeflenmelidir.

Tek bir "karaciğer yağlanması diyeti" yoktur.

Ancak Akdeniz tipi beslenme, karaciğer ve kalp-damar sağlığı açısından uygun beslenme modellerinden biridir.

Bu beslenme tarzında:

• Sebze ve meyveler
• Tam tahıllar
• Kurubaklagiller
• Balık
• Zeytinyağı
• Kuruyemişler

ön plandadır.

Şekerli içeceklerin, aşırı işlenmiş gıdaların ve yüksek miktarda doymuş yağ içeren besinlerin tüketiminin azaltılması önerilir.

Özellikle fruktoz ve şeker içeren içeceklerin aşırı tüketiminden kaçınılması önemlidir.

Evet.

Düzenli fiziksel aktivite, kilo kaybı olmasa bile karaciğer yağlanması açısından faydalı olabilir.

Genel olarak haftada en az 150 dakika orta şiddette fiziksel aktivite hedeflenebilir.

Buna ek olarak kas güçlendirmeye yönelik egzersizler de yapılabilir.

Yürüyüş, bisiklete binme, yüzme ve kişinin sağlık durumuna uygun diğer egzersizler tercih edilebilir.

Uzun süre oturmak yerine gün içerisinde daha fazla hareket etmek de önemlidir.

Her karaciğer yağlanması olan kişinin ilaç kullanması gerekmez.

Tedavi öncelikle yaşam tarzı değişiklikleri ve eşlik eden metabolik hastalıkların kontrolü üzerine kuruludur.

Diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ve obezite gibi hastalıkların uygun şekilde tedavi edilmesi karaciğer sağlığı açısından da önemlidir.

Bazı hastalarda, özellikle MASH ve ileri fibrozis bulunan kişilerde karaciğere yönelik özel ilaç tedavileri gündeme gelebilir.

Bu tedaviler hastalığın evresine, kişinin diğer hastalıklarına ve uygunluk durumuna göre doktor tarafından belirlenmelidir.

AASLD'nin güncel yaklaşımında da MASLD/MASH tedavileri konusunda 2024 yılında resmetirom, 2025 yılında ise semaglutid için güncellemeler yayımlanmıştır; dolayısıyla ilaç tedavisi alanı hızla gelişmektedir.

Bu nedenle internetten veya çevreden duyulan "karaciğer yağlanması ilacı" veya bitkisel ürünlerin doktor önerisi olmadan kullanılması doğru değildir.

Karaciğer yağlanmasını tedavi ettiği kanıtlanmış güvenilir bir bitkisel ürün bulunmamaktadır.

"Karaciğer temizleyici", "detoks", "karaciğer yağını eriten" veya benzeri şekilde pazarlanan ürünlerin etkinliği kanıtlanmış olmayabilir.

Üstelik bazı bitkisel ürünler ve gıda takviyeleri karaciğer hasarına dahi neden olabilir.

Bu nedenle doktorunuza danışmadan bitkisel ürün veya gıda takviyesi kullanmamanızı öneririz. AASLD de ilaç ve bitkisel/gıda takviyelerine bağlı karaciğer hasarını ayrı bir klinik problem olarak ele almaktadır.

Alkol, karaciğerde yağlanmaya ve karaciğer hasarına neden olabilir.

Karaciğer yağlanması olan kişilerde alkol tüketimi doktorla görüşülerek değerlendirilmelidir.

Özellikle karaciğerde iltihaplanma veya ileri fibrozis bulunan kişilerin alkol kullanmaması önemlidir.

Ayrıca metabolik risk faktörleri ile alkol kullanımının birlikte bulunması karaciğer hastalığının ilerleme riskini artırabilir. Günümüzde karaciğer yağlanmasının sınıflandırılmasında metabolik faktörler ile alkol kullanımı birlikte değerlendirilmektedir.

Evet, birçok kişide karaciğer yağlanması önemli ölçüde azalabilir ve hatta tamamen kaybolabilir.

Özellikle erken dönemde:

• Kilo kaybı
• Düzenli egzersiz
• Sağlıklı beslenme
• Diyabetin kontrolü
• Kan yağlarının düzenlenmesi
• Alkol tüketiminin azaltılması veya bırakılması

ile karaciğerdeki yağlanma ve karaciğer hasarı azaltılabilir.

Ancak ileri fibrozis veya siroz gelişmişse tedavi ve takip daha farklıdır.

Bu nedenle erken dönemde değerlendirilmek ve riskli hastaları belirlemek önemlidir.

Karaciğer yağlanmasının önemli bir bölümü sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla önlenebilir veya geciktirilebilir.

Bunun için:

• Sağlıklı vücut ağırlığının korunması
• Düzenli fiziksel aktivite
• Dengeli beslenme
• Şekerli içeceklerin ve aşırı işlenmiş gıdaların azaltılması
• Tip 2 diyabetin iyi kontrol edilmesi
• Kan yağlarının ve tansiyonun kontrol altında tutulması
• Gereksiz alkol tüketiminden kaçınılması
• Gereksiz ilaç ve bitkisel ürün kullanılmaması

önemlidir.

Karaciğer yağlanması sık görülen ancak her zaman masum kabul edilmemesi gereken bir durumdur.

Karaciğer yağlanması özellikle fazla kilo, obezite, diyabet, yüksek tansiyon ve kolesterol bozuklukları ile yakından ilişkilidir.

Karaciğer yağlanması olan kişilerin önemli bir bölümünde ciddi karaciğer hasarı gelişmez. Ancak bazı kişilerde karaciğerde iltihaplanma ve zaman içerisinde fibrozis, siroz ve karaciğer kanseri gelişebilir.

Bu nedenle karaciğer yağlanması saptandığında yalnızca "yağlanma var" denilerek takip edilmemeli; karaciğerde ileri derecede fibrozis bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Karaciğer enzimlerinin normal olması da ileri karaciğer hastalığını tamamen dışlamaz.

Tedavinin temelini kilo yönetimi, sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve eşlik eden diyabet, tansiyon ve kolesterol yüksekliğinin kontrolü oluşturur.

Karaciğer yağlanması çoğu kişide yaşam tarzı değişiklikleriyle belirgin şekilde iyileştirilebilir.

Ultrasonografi veya başka bir görüntüleme yönteminde karaciğer yağlanması saptandıysa, karaciğer yağlanmasının nedeninin ve derecesinin değerlendirilmesi için İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle fazla kilonuz veya obeziteniz varsa, diyabet veya prediyabetiniz bulunuyorsa, yüksek tansiyon veya kolesterol yüksekliğiniz varsa, karaciğer testleriniz yüksek çıkıyorsa veya düzenli alkol kullanıyorsanız karaciğer sağlığınız açısından değerlendirilmeniz önemlidir.

Daha önce karaciğer yağlanması tanısı aldıysanız, yalnızca ALT ve AST değerlerinin normal olmasına güvenmeyin. Gerekli durumlarda kan testleri ve non-invaziv yöntemlerle karaciğer fibrozisi açısından riskiniz değerlendirilmelidir.

Karaciğer yağlanmanız olduğunu öğrendiyseniz veya kan tahlillerinizde karaciğer enzimleriniz yüksek bulunduysa, kendi kendinize ilaç veya bitkisel ürün kullanmak yerine nedenin ve hastalığın evresinin belirlenmesi için İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.