Tiroid Hastalıkları (Guatr) ve Tiroid Nodülü

Tiroid bezi, boynun ön kısmında, nefes borusunun önünde bulunan ve kelebek şeklinde küçük bir organdır.

Tiroid bezi, vücudumuzun çalışma hızını düzenleyen tiroid hormonlarını üretir. Bu hormonlar kalbin çalışmasından vücut sıcaklığına, enerji kullanımından sindirim sistemine ve beyin fonksiyonlarına kadar birçok vücut işlevini etkiler.

Tiroid bezinin yeterince veya fazla çalışması vücudun birçok sistemini etkileyebilir.

Halk arasında tiroid hastalıklarının tamamı sıklıkla "guatr" olarak adlandırılır. Ancak guatr aslında tiroid bezinin normalden büyük olması anlamına gelir. Tiroid bezinin büyümesi, tiroid hormonlarının normal olduğu durumlarda da, hormonların fazla veya az üretildiği hastalıklarda da görülebilir.

Bu nedenle her guatr tiroid hormon bozukluğu anlamına gelmediği gibi, her tiroid hastalığında da guatr bulunmaz.

Tiroid hastalıkları toplumda oldukça sık görülmektedir.

Kadınlarda erkeklere göre daha fazla görülür. Özellikle Hashimoto hastalığı, hipotiroidi, Graves hastalığı ve tiroid nodülleri toplumda sık karşılaşılan tiroid hastalıkları arasındadır.

Tiroid hastalıklarının görülme sıklığı yaş, cinsiyet, genetik özellikler, iyot alımı ve kişinin yaşadığı bölge gibi birçok faktörden etkilenebilir.

Tiroid bezi başlıca T4 (tiroksin) ve T3 (triiyodotironin) adı verilen hormonları üretir.

Bu hormonların üretimi beyindeki hipofiz bezinden salgılanan TSH isimli hormon tarafından kontrol edilir.

TSH, tiroid bezine ne kadar hormon üretmesi gerektiğini söyleyen bir tür "uyarıcı" gibi çalışır.

Tiroid hormonları vücudun enerji kullanımını ve metabolizma hızını düzenlediği için tiroid bezinin fazla veya az çalışması vücudun birçok işlevini etkileyebilir.

Tiroid bezinin yeterince hormon üretememesine hipotiroidi denir.

Hipotiroidide vücudun çalışma hızı yavaşlayabilir.

En sık nedenlerden biri Hashimoto hastalığıdır.

Hashimoto hastalığında bağışıklık sistemi yanlışlıkla tiroid bezine karşı reaksiyon gösterir ve zaman içerisinde tiroid bezinin hormon üretme kapasitesi azalabilir.

Hipotiroidinin diğer nedenleri arasında tiroid ameliyatı, radyoaktif iyot tedavisi, bazı ilaçlar ve iyotla ilişkili bazı durumlar bulunabilir.

Hipotiroidi yavaş gelişebildiği için belirtiler başlangıçta fark edilmeyebilir.

Görülebilecek belirtiler arasında:

• Halsizlik ve yorgunluk
• Üşüme
• Kilo alma
• Kilo vermekte zorlanma
• Kabızlık
• Ciltte kuruluk
• Saçlarda dökülme veya incelme
• Ses kısıklığı
• Unutkanlık ve dikkat dağınıklığı
• Uykuya eğilim
• Kaslarda güçsüzlük veya ağrı
• Adet düzensizlikleri
• Adet kanamalarında artış
• Nabızda yavaşlama
• Depresif veya keyifsiz hissetme

görülebilir.

Ancak bu belirtilerin birçoğu başka hastalıklarda da görülebilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak hipotiroidi tanısı konulamaz.

Tiroid bezinin gereğinden fazla hormon üretmesine hipertiroidi denir.

Hipertiroidide vücudun çalışma hızı artar.

Hipertiroidinin en sık nedenlerinden biri Graves hastalığıdır.

Graves hastalığında bağışıklık sistemi tiroid bezini aşırı çalışması için uyarır.

Tiroid nodüllerinin fazla hormon üretmesi ve bazı tiroid hastalıkları da hipertiroidiye neden olabilir.

Hipertiroidide:

• Çarpıntı
• Kalp hızında artış
• El titremesi
• Aşırı terleme
• Sıcağa tahammülsüzlük
• İştah artmasına rağmen kilo kaybı
• Sinirlilik ve huzursuzluk
• Uyku problemleri
• Kaslarda güçsüzlük
• Sık dışkılama veya ishal
• Adet düzensizlikleri

görülebilir.

Bazı kişilerde gözlerde belirginleşme, gözlerde kuruluk veya göz hareketleriyle ilişkili yakınmalar da görülebilir. Bu durum özellikle Graves hastalığında ortaya çıkabilir.

Guatr, tiroid bezinin normalden büyük olmasıdır.

Guatrın birçok farklı nedeni olabilir.

Tiroid bezinin tamamı büyüyebileceği gibi, bez içerisinde bir veya daha fazla nodül bulunması nedeniyle de tiroid bezi büyümüş olabilir.

Guatr bulunan kişide tiroid hormonları normal olabilir. Buna karşılık bazı guatr türlerinde tiroid hormonu fazla veya az üretilebilir.

Bu nedenle "guatr çıktı" denildiğinde öncelikle tiroid bezinin neden büyüdüğünün araştırılması gerekir.

Tiroid nodülü, tiroid bezinin içerisinde normal tiroid dokusundan farklı olarak oluşan, genellikle yuvarlak veya oval yapıdaki bölgelerdir.

Tiroid nodülleri toplumda oldukça sık görülür ve özellikle yaş ilerledikçe daha sık ortaya çıkar.

Nodüllerin büyük çoğunluğu iyi huyludur.

Ancak bazı nodüller tiroid kanseri açısından değerlendirme gerektirebilir.

Bu nedenle ultrasonografide nodül saptandığında nodülün büyüklüğü, yapısı ve ultrasonografik özellikleri değerlendirilir.

Gerekli görülen hastalarda ince iğne aspirasyon biyopsisi yapılabilir.

Tiroid nodüllerinin büyük çoğunluğu kanser değildir.

Bununla birlikte bazı nodüllerde tiroid kanseri bulunabilir.

Nodülün kanser açısından değerlendirilmesinde yalnızca büyüklüğüne değil, ultrasonografik özelliklerine de bakılır.

Hekim gerekli görürse ince iğne aspirasyon biyopsisi yapılarak nodülün hücresel özellikleri değerlendirilir.

Tiroid kanserlerinin önemli bir bölümü erken dönemde tespit edildiğinde başarılı şekilde tedavi edilebilir.

Tiroid kanseri çoğu zaman herhangi bir belirti vermeden, ultrasonografi sırasında tesadüfen saptanabilir.

Bununla birlikte boyunda yeni ortaya çıkan veya giderek büyüyen bir şişlik, boyunda sert bir kitle, ses kısıklığı, yutma güçlüğü veya nefes almada güçlük gibi belirtiler varsa doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Özellikle boyunda hızla büyüyen bir kitle veya ses kısıklığı gibi yeni ve kalıcı belirtilerin bulunması durumunda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Tiroid hastalıklarının değerlendirilmesinde öncelikle kan testleri kullanılır.

En sık kullanılan testlerden biri TSH ölçümüdür.

Gerekli durumlarda serbest T4 ve serbest T3 hormonları, tiroid antikorları ve diğer kan testleri istenebilir.

Tiroid bezinin yapısını değerlendirmek için tiroid ultrasonografisi kullanılabilir.

Ultrasonografi özellikle nodül veya guatrın değerlendirilmesinde önemli bir yöntemdir.

Bazı hastalarda tiroid bezinin çalışma şeklini değerlendirmek amacıyla tiroid sintigrafisi yapılabilir.

Nodülün kanser açısından değerlendirilmesi gerektiğinde ise ince iğne aspirasyon biyopsisi uygulanabilir.

Hayır.

Kan testlerinde tiroid hormon bozukluğu saptanması tek başına her hastaya ultrasonografi yapılmasını gerektirmez.

Ultrasonografi özellikle boyunda şişlik, tiroid nodülü veya guatr şüphesi bulunan hastalarda tiroid bezinin yapısını değerlendirmek için kullanılır.

Bu nedenle hangi testlerin yapılacağı kişinin muayene bulgularına ve kan testlerine göre doktor tarafından belirlenmelidir.

Evet.

Tiroid hastalıklarının büyük bölümü uygun tedavi ve düzenli takip ile başarılı şekilde kontrol altına alınabilir.

Tedavi, hastalığın türüne göre değişir.

Hipotiroidi Tedavisi

Hipotiroidide temel tedavi, vücudun eksik olan tiroid hormonunu yerine koymaktır.

En sık kullanılan ilaç levotiroksindir.

Levotiroksin, vücudun üretemediği tiroid hormonunu yerine koyar.

İlacın dozu kişinin yaşına, kilosuna, eşlik eden hastalıklarına ve kan testlerine göre belirlenir.

Levotiroksin tedavisi kullanan kişilerin ilacı doktor önerisine uygun şekilde kullanması ve belirlenen aralıklarla kan testlerini yaptırması önemlidir.

Hipertiroidi Tedavisi

Hipertiroidide tedavi hastalığın nedenine göre değişir.

Kullanılabilecek tedaviler arasında:

• Tiroid hormon üretimini azaltan ilaçlar
• Radyoaktif iyot tedavisi
• Cerrahi tedavi

bulunmaktadır.

Bazı hastalarda çarpıntı ve titreme gibi belirtileri azaltmak için kalp hızını yavaşlatan ilaçlar da kullanılabilir.

Hangi tedavinin uygun olduğu hastanın yaşı, hastalığın nedeni, tiroid bezinin büyüklüğü, eşlik eden hastalıklar ve diğer özellikleri dikkate alınarak belirlenir.

Hashimoto hastalığı, bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı reaksiyon göstermesi sonucunda gelişen bir otoimmün hastalıktır.

Zaman içerisinde tiroid bezinin hormon üretimi azalabilir ve hipotiroidi gelişebilir.

Hashimoto hastalığı bulunan herkesin başlangıçta ilaç kullanması gerekmeyebilir.

Tiroid hormonlarının normal olduğu bazı kişiler yalnızca düzenli takip edilirken, hipotiroidi gelişen kişilerde levotiroksin tedavisi uygulanır.

Graves hastalığı, bağışıklık sisteminin tiroid bezini aşırı çalışması için uyarması sonucu gelişen otoimmün bir hastalıktır.

Tiroid bezinin fazla hormon üretmesine ve hipertiroidiye neden olur.

Çarpıntı, kilo kaybı, terleme, ellerde titreme ve huzursuzluk gibi belirtilere yol açabilir.

Bazı hastalarda gözlerde belirginleşme ve göz çevresinde şişlik gibi tiroid göz hastalığı bulguları da ortaya çıkabilir.

Tedavi hastanın özelliklerine göre ilaç, radyoaktif iyot veya cerrahi yöntemlerden biri ya da bunların farklı kombinasyonları kullanılarak planlanabilir.

Tiroid hormonlarının düşük olması, yani hipotiroidi, kilo alımına katkıda bulunabilir.

Ancak hipotiroidinin neden olduğu kilo artışı çoğu zaman sınırlıdır ve toplumda görülen fazla kilo ve obezitenin büyük bölümünü açıklamaz.

Bu nedenle "Kilo veremiyorum, kesin tiroidim yavaş çalışıyor" düşüncesi doğru değildir.

Öte yandan açıklanamayan kilo artışı, üşüme, kabızlık, cilt kuruluğu ve belirgin halsizlik gibi belirtiler varsa tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi uygun olabilir.

Evet.

Özellikle hipertiroidi kalp hızında artışa ve çarpıntıya neden olabilir.

Uzun süre tedavi edilmeyen hipertiroidi bazı kişilerde kalp ritim bozukluklarına, özellikle atriyal fibrilasyona ve kalp yetmezliği riskinde artışa neden olabilir.

Hipotiroidi ise bazı kişilerde kolesterol düzeylerinin yükselmesine ve kalp-damar hastalığı riskinin artmasına katkıda bulunabilir.

Bu nedenle tiroid hastalıklarının uygun şekilde tanınması ve tedavi edilmesi önemlidir.

Evet.

Gebelik sırasında hem annenin hem de bebeğin sağlığı açısından tiroid fonksiyonlarının uygun şekilde değerlendirilmesi önemlidir.

Özellikle daha önceden tiroid hastalığı bulunan, tiroid antikorları pozitif olan veya tiroid hastalığı açısından risk taşıyan kadınlarda gebelik öncesinde ve gebelik sırasında doktor tarafından değerlendirme yapılması gerekebilir.

Gebelik sırasında tiroid hormonlarına olan ihtiyaç değişebileceğinden, hipotiroidi nedeniyle levotiroksin kullanan kadınların gebelik tespit edildiğinde doktorlarıyla kısa sürede iletişime geçmeleri önemlidir.

Gebelikte kullanılacak ilaçların dozu doktor tarafından belirlenmelidir.

Bu sorunun cevabı hastalığın türüne göre değişir.

Bazı tiroid hastalıkları geçici olabilirken, Hashimoto hastalığına bağlı hipotiroidi gibi bazı durumlarda uzun süreli, hatta yaşam boyu tedavi gerekebilir.

Bazı hipertiroidi hastalarında ise ilaç tedavisi sonrasında hastalık düzelebilir; bazı hastalarda ise radyoaktif iyot veya cerrahi tedavi gerekebilir.

Tiroid nodülleri ise çoğu zaman yalnızca düzenli takip gerektirir.

Bu nedenle "tiroid hastalığı" tek bir hastalık değildir ve tedavi süresi hastalığın türüne göre değişir.

Tüm tiroid hastalıklarını önlemek mümkün değildir.

Özellikle Hashimoto ve Graves hastalıklarında genetik yatkınlık önemli rol oynar.

Bununla birlikte yeterli ve dengeli iyot alımı tiroid sağlığı açısından önemlidir.

Hem iyot eksikliği hem de aşırı iyot alımı bazı kişilerde tiroid fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle doktor önerisi olmadan yüksek doz iyot veya "tiroid destekleyici" adı altında satılan ürünlerin kullanılması önerilmez.

Tiroid ilaçları doktorun önerdiği dozda ve şekilde kullanılmalıdır.

Özellikle levotiroksin kullanan hastalarda ilacın emilimi bazı yiyecekler, ilaçlar ve takviyelerden etkilenebilir.

Bu nedenle ilacın nasıl ve ne zaman alınacağı konusunda doktorun önerilerine uyulmalıdır.

İlacın dozu kişinin kendi kararıyla değiştirilmemeli veya ilaç kesilmemelidir.

Düzenli kan kontrolleri ile tedavinin yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Tiroid hastalıkları toplumda oldukça sık görülen ve çoğunlukla başarıyla tedavi veya kontrol edilebilen hastalıklardır.

Tiroid bezinin az çalışması hipotiroidi, fazla çalışması ise hipertiroidi olarak adlandırılır.

Halk arasında bütün tiroid hastalıkları "guatr" olarak adlandırılsa da guatr yalnızca tiroid bezinin büyümesini ifade eder. Tiroid hormonlarının normal, düşük veya yüksek olduğu farklı guatr türleri olabilir.

Tiroid nodülleri toplumda sık görülür ve çoğu iyi huyludur. Ancak bazı nodüllerin ultrasonografi ve gerektiğinde ince iğne biyopsisi ile değerlendirilmesi gerekir.

Tiroid hastalıklarının tanısı yalnızca şikâyetlere bakılarak konulamaz. Kan testleri, ultrasonografi ve gerekli durumlarda diğer incelemeler birlikte değerlendirilir.

Boynunuzda yeni ortaya çıkan bir şişlik veya kitle fark ederseniz, tiroid bezinizde büyüme olduğunu düşünüyorsanız veya çarpıntı, açıklanamayan kilo kaybı, aşırı terleme, el titremesi, belirgin halsizlik, üşüme, kabızlık veya açıklanamayan kilo artışı gibi yakınmalarınız varsa değerlendirme için İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle boyunda giderek büyüyen bir kitle, ses kısıklığı, yutma güçlüğü veya nefes almada güçlük varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Daha önce tiroid hastalığı tanısı aldıysanız, tiroid ilacı kullanıyorsanız veya gebelik planlıyorsanız düzenli doktor kontrolü önemlidir.

Tiroid hastalıklarında doğru tanı ve uygun tedavi ile sağlıklı ve normal bir yaşam sürmek çoğu zaman mümkündür.