Obezite (Fazla Kilo)

Obezite, vücutta sağlığı olumsuz etkileyebilecek düzeyde yağ dokusu birikmesiyle ortaya çıkan, birçok organ ve sistemi etkileyebilen kronik ve tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Obezite yalnızca fazla kilo veya dış görünüşle ilgili değildir. Vücutta özellikle karın çevresinde yağ dokusunun artması; şeker hastalığı, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği, kalp-damar hastalıkları, karaciğer yağlanması, uyku apnesi ve eklem hastalıkları gibi birçok sağlık sorununun gelişme riskini artırabilir.

Obezite irade eksikliği veya yalnızca fazla yemek yeme sonucu ortaya çıkan bir durum değildir. Genetik özellikler, beslenme, fiziksel aktivite, uyku, kullanılan ilaçlar, bazı hastalıklar, psikolojik ve sosyal faktörler ile yaşanılan çevre birlikte rol oynayabilir.

Günümüzde obezite, diğer kronik hastalıklar gibi uzun süreli takip ve tedavi gerektiren bir hastalık olarak kabul edilmektedir. Tedavinin amacı yalnızca kilo vermek değil, kişinin sağlığını, yaşam kalitesini ve günlük yaşamını iyileştirmek ve obeziteye bağlı hastalıkların riskini azaltmaktır.

Obezite günümüzde dünyanın en önemli halk sağlığı sorunlarından biridir ve görülme sıklığı giderek artmaktadır.

Obezitenin artışında yalnızca bireysel beslenme alışkanlıkları değil; yüksek kalorili besinlere kolay ulaşım, hareketsiz yaşam, uyku düzenindeki değişiklikler, çalışma ve yaşam koşulları ve diğer çevresel faktörler de rol oynamaktadır.

Bu nedenle obezite ile mücadelede yalnızca kişinin davranışlarını değiştirmesini beklemek yeterli değildir. Obezite, bireysel özelliklerin yanı sıra içinde yaşanılan çevreden de etkilenen çok faktörlü bir hastalıktır.

Vücut ağırlığını değerlendirmek için en sık kullanılan ölçümlerden biri Vücut Kitle İndeksi'dir (VKİ).

VKİ, kişinin kilogram cinsinden ağırlığının, boyunun metre cinsinden karesine bölünmesiyle hesaplanır.

Erişkinlerde genel olarak:

• VKİ 18,5-24,9 kg/m²: Normal kilo
• VKİ 25-29,9 kg/m²: Fazla kilolu
• VKİ 30 kg/m² ve üzeri: Obezite

olarak sınıflandırılır.

Obezite de VKİ'ye göre:

• 30-34,9 kg/m²: 1. derece obezite
• 35-39,9 kg/m²: 2. derece obezite
• 40 kg/m² ve üzeri: 3. derece obezite

olarak sınıflandırılabilir.

Ancak VKİ tek başına obeziteyi ve kişinin sağlık riskini belirlemek için yeterli değildir.

Örneğin kas kütlesi fazla olan bir kişinin VKİ'si yüksek olabilir. Buna karşılık VKİ'si çok yüksek olmayan bir kişide karın çevresinde fazla miktarda yağ birikmiş olabilir.

Bu nedenle günümüzde VKİ'nin yanı sıra bel çevresi, vücut yağının dağılımı ve obeziteye bağlı sağlık sorunları da dikkate alınmaktadır.

Vücut yağının özellikle karın çevresinde birikmesi, metabolik ve kalp-damar hastalıkları açısından daha yüksek riskle ilişkilidir.

Bu nedenle obezite değerlendirilirken doktorunuz boy ve kilonuzun yanında bel çevrenizi de ölçebilir.

Bel çevresindeki artış; insülin direnci, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalıkları gibi sorunların gelişme riskinin artmasıyla ilişkilidir.

Bu nedenle obezite değerlendirmesinde yalnızca “kaç kilosunuz?” sorusu değil, “vücudunuzdaki yağ dağılımı sağlığınızı etkiliyor mu?” sorusu da önemlidir.

Obezitenin tek bir nedeni yoktur.

Vücut ağırlığı; genetik özellikler, beslenme, fiziksel aktivite, uyku, hormonal ve metabolik özellikler, kullanılan ilaçlar, psikolojik durum ve çevresel faktörlerin birlikte etkisiyle belirlenir.

Obezite gelişimine katkıda bulunabilecek faktörler arasında:

• Fazla kalorili ve sağlıksız beslenme
• Hareketsiz yaşam
• Yetersiz veya düzensiz uyku
• Genetik yatkınlık
• Fazla miktarda ve özellikle karın çevresinde yağlanma
• Bazı ilaçlar
• Tip 2 diyabet ve insülin direnci
• Uyku apnesi
• Bazı hormonal ve metabolik hastalıklar
• Psikolojik ve sosyal faktörler

bulunabilir.

Ancak obezitesi olan her kişide hormonal bir hastalık bulunmaz.

“Kilo veremiyorum, mutlaka hormonlarım bozuk” düşüncesi doğru değildir. Bununla birlikte hızlı ve açıklanamayan kilo alımı veya başka hormonal belirtilerin bulunması durumunda doktorunuz gerekli değerlendirmeleri yapabilir.

Obezite bazı kişilerde herhangi bir yakınmaya neden olmayabilir.

Bazı kişilerde ise:

• Çabuk yorulma
• Fiziksel aktivitelerde zorlanma
• Merdiven çıkarken nefes darlığı
• Horlama
• Uykuda nefes durması
• Gündüz aşırı uyku hali
• Eklem ve bel ağrıları
• Aşırı terleme
• Hareket kısıtlılığı

görülebilir.

Ancak bu belirtilerin bulunmaması obezitenin olmadığı anlamına gelmez.

Obezite birçok hastalığın ortaya çıkma riskini artırabilir.

Bunlar arasında:

• Tip 2 diyabet
• Yüksek tansiyon
• Kolesterol ve trigliserid yüksekliği
• Kalp-damar hastalıkları
• İnme (felç)
• Karaciğer yağlanması
• Uyku apnesi
• Eklem hastalıkları
• Safra kesesi hastalıkları
• Bazı kanser türleri

bulunmaktadır.

Obezitenin tedavi edilmesi, yalnızca kilo kaybı sağlamakla kalmayıp bu hastalıkların gelişme veya ilerleme riskinin azaltılmasına da yardımcı olabilir.

Obezite, özellikle karın çevresindeki yağlanmanın artması, insülin direncinin gelişmesine katkıda bulunabilir.

İnsülin direncinde vücudun hücreleri insüline yeterince iyi yanıt veremez. Pankreas başlangıçta daha fazla insülin üreterek bu durumu telafi etmeye çalışır. Zaman içerisinde bu mekanizmalar yetersiz kalabilir ve kan şekeri yükselerek prediyabet veya tip 2 diyabet gelişebilir.

Bu nedenle obezitenin tedavisi, tip 2 diyabetin önlenmesi ve kontrolünde de önemlidir.

Evet.

Obezite ve özellikle karın çevresindeki yağlanma, karaciğerde yağ birikmesine neden olabilir.

Bazı kişilerde karaciğer yağlanması ilerleyerek karaciğerde iltihaplanma ve hasara, zaman içinde karaciğer fibrozisi ve siroza kadar ilerleyebilir.

Bu nedenle obezitesi bulunan kişilerde kan şekeri, kan yağları ve karaciğer sağlığının değerlendirilmesi gerekebilir.

Doktorunuz obezite değerlendirmesinde yalnızca kilonuza bakmaz.

Değerlendirmede:

• Boy ve kilo
• VKİ
• Bel çevresi
• Kan basıncı
• Kan şekeri ve HbA1c
• Kolesterol ve trigliseridler
• Karaciğer ve böbrek fonksiyonları
• Uyku apnesi belirtileri
• Beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıkları
• Kullanılan ilaçlar
• Eşlik eden hastalıklar

değerlendirilebilir.

Gerekli durumlarda obeziteye katkıda bulunabilecek hormonal veya metabolik hastalıklar için ek incelemeler yapılabilir.

Güncel Avrupa yaklaşımında önemli olan nokta, kişinin yalnızca “kaç kilo olduğu” değil, artmış yağ dokusunun kişinin sağlığını ve günlük yaşamını nasıl etkilediğidir. Bu nedenle obezitenin değerlendirilmesi kişiye özel yapılmalıdır.

Obezite tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Tedavinin amacı yalnızca tartıdaki sayıyı azaltmak değildir.

Asıl amaç:

• Sağlığı iyileştirmek
• Obeziteye bağlı hastalıkları önlemek veya kontrol altına almak
• Fiziksel hareketliliği artırmak
• Yaşam kalitesini iyileştirmek
• Verilen kilonun uzun süre korunmasını sağlamak

ve uzun vadeli sağlık risklerini azaltmaktır.

Günümüzde obezite tedavisinde dört temel yaklaşım birlikte değerlendirilebilir:

1. Beslenme ve fiziksel aktivite düzenlenmesi
2. Davranışsal ve psikolojik destek
3. Obezite ilaçları
4. Metabolik ve bariatrik cerrahi veya uygun hastalarda diğer girişimsel tedaviler

Hangi tedavilerin kullanılacağı kişinin sağlık durumu ve tedavi hedeflerine göre belirlenir.

Sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite, obezitesi olan herkesin tedavisinin temel parçalarıdır.

Ancak herkese aynı diyet veya aynı egzersiz programı uygun değildir.

Beslenme planı kişinin yaşına, sağlık durumuna, günlük yaşamına, beslenme alışkanlıklarına ve tercihlerine göre düzenlenmelidir.

Benzer şekilde fiziksel aktivite kişinin yaşına, mevcut hastalıklarına ve fiziksel kapasitesine göre artırılmalıdır.

Amaç kısa süreli ve çok katı bir diyet uygulamak değil, uzun süre sürdürülebilecek sağlıklı yaşam alışkanlıkları oluşturmaktır.

Her zaman yeterli değildir.

Obezite birçok faktörün rol oynadığı kronik bir hastalıktır. Bazı kişilerde yaşam tarzı değişikliklerine rağmen yeterli veya kalıcı kilo kaybı sağlanamayabilir.

Bu durum kişinin başarısız olduğu veya yeterince çaba göstermediği anlamına gelmez.

Güncel Avrupa ve Kuzey Amerika yaklaşımlarında uygun hastalarda ilaç tedavisi ve metabolik/bariatrik cerrahi, yaşam tarzı değişikliklerinin alternatifi değil, gerektiğinde onların yanında kullanılan tedavi seçenekleridir.

Son yıllarda obezite tedavisinde önemli gelişmeler olmuştur.

Özellikle GLP-1 reseptör agonistleri ve GLP-1/GIP etkili ilaçlar, kilo kaybında etkili tedavi seçenekleri haline gelmiştir.

Bunlar arasında semaglutid ve tirzepatid günümüzde en fazla kullanılan ve etkinlikleri en güçlü şekilde gösterilmiş tedaviler arasındadır.

Bu ilaçlar iştahı ve tokluk hissini etkileyerek kişinin daha az yemek yemesine yardımcı olabilir.

Bunun yanında kilo kaybının ötesinde; diyabet, kalp-damar hastalığı, kalp yetmezliği, uyku apnesi ve bazı metabolik hastalıklar açısından da önemli yararlar sağlayabilirler. EASO'nun 2026 güncellemesi, obezite ilaçlarının seçimini yalnızca ne kadar kilo verdirdiğine göre değil, kişinin eşlik eden hastalıklarına ve tedavi hedeflerine göre kişiselleştirmeyi önermektedir.

İlaç tedavisi herkes için gerekli değildir.

Güncel Avrupa yaklaşımında genel olarak VKİ ≥30 kg/m² olan kişilerde veya VKİ ≥27 kg/m² olup obeziteye bağlı bir sağlık sorunu bulunan kişilerde, yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak obezite ilaçları değerlendirilebilir.

Ancak karar yalnızca VKİ'ye göre verilmez.

Bel çevresi, eşlik eden hastalıklar, kişinin önceki kilo verme girişimleri, kullanılan diğer ilaçlar, olası yan etkiler, tedavi hedefleri ve kişinin tercihleri birlikte değerlendirilir.

Obezite kronik bir hastalık olduğu için kilo kaybının korunması da tedavinin önemli bir parçasıdır.

Obezite ilaçları etkili olduğu sürece kullanılabilir ve uygun hastalarda uzun süreli tedavinin bir parçası olabilir.

Bazı kişilerde ilaç bırakıldığında verilen kilonun bir bölümü geri alınabilir. Bu nedenle obezite ilaçları kısa süreli bir “zayıflama kürü” olarak değerlendirilmemelidir.

Tedavinin ne kadar sürdürüleceği, kişinin verdiği yanıta ve sağlık durumuna göre doktor tarafından belirlenir.

Evet.

Özellikle GLP-1 ve GLP-1/GIP etkili ilaçlarda bulantı, kusma, ishal, kabızlık ve karın ağrısı gibi sindirim sistemi yakınmaları görülebilir.

Bu ilaçların başlanması ve dozunun artırılması genellikle kademeli olarak yapılır.

Her ilaç her hastaya uygun değildir. Kullanılacak ilaç; kişinin mevcut hastalıkları, kullandığı diğer ilaçlar, olası yan etkiler ve tedavi hedefleri değerlendirilerek doktor tarafından seçilmelidir.

İnternetten veya çevreden önerilen zayıflama ilaçları, ruhsatı olmayan ürünler veya içeriği belirsiz preparatlar kullanılmamalıdır.

Metabolik ve bariatrik cerrahi, uygun hastalarda obezitenin tedavisinde kullanılan etkili bir tedavi yöntemidir.

Bu ameliyatlarda mide hacmi küçültülebilir veya sindirim sisteminin çalışma şekli değiştirilebilir.

Cerrahi tedavi önemli miktarda ve kalıcı kilo kaybı sağlayabileceği gibi tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, uyku apnesi ve diğer obeziteye bağlı hastalıkların kontrolüne de katkıda bulunabilir.

Ancak ameliyat kararı yalnızca kiloya bakılarak verilmez. Kişinin VKİ'si, eşlik eden hastalıkları, daha önce uygulanan tedaviler, genel sağlık durumu ve cerrahinin olası yarar ve riskleri birlikte değerlendirilir.

Cerrahi tedavi sonrasında da uzun süreli tıbbi, beslenme ve metabolik takip gerekir.

Herkes için tek bir kilo verme hedefi yoktur.

Tedavinin başarısı yalnızca tartıdaki değişiklikle değerlendirilmemelidir.

Örneğin kilo kaybıyla birlikte:

• Kan şekerinin düzelmesi
• Tansiyonun düşmesi
• Uyku apnesinin azalması
• Karaciğer yağlanmasının gerilemesi
• Eklem ağrılarının azalması
• Fiziksel hareketliliğin artması
• Yaşam kalitesinin iyileşmesi

de tedavinin önemli sonuçlarıdır.

Bu nedenle obezite tedavisinde “kaç kilo verdiniz?” kadar “sağlığınız nasıl değişti?” sorusu da önemlidir.

Obezitenin gelişmesinde genetik ve çevresel birçok faktör bulunduğu için her zaman tamamen önlenmesi mümkün değildir.

Ancak:

• Sağlıklı ve dengeli beslenmek
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Uzun süre hareketsiz kalmamak
• Şekerli içecek ve yüksek kalorili besinleri sınırlamak
• Sebze, meyve, kurubaklagil ve tam tahılları yeterli miktarda tüketmek
• Yeterli ve düzenli uyumak
• Sağlıklı vücut ağırlığını korumaya çalışmak

obezite ve buna bağlı sağlık sorunlarının gelişme riskini azaltabilir.

Obezite yalnızca fazla kilo veya görünüşle ilgili değildir. Kronik, çok faktörlü ve tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Obezite; tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği, kalp-damar hastalıkları, karaciğer yağlanması, uyku apnesi ve eklem hastalıkları gibi birçok sağlık sorununun gelişme riskini artırabilir.

Obezite tedavisinin amacı yalnızca kilo vermek değil, kişinin sağlığını ve yaşam kalitesini iyileştirmek ve bu kazanımları uzun süre korumaktır.

Tedavi; sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve davranış değişikliklerini içerir. Uygun hastalarda bunlara obezite ilaçları veya metabolik/bariatrik cerrahi eklenebilir.

Obezitenin tedavisi kişiye özeldir. Her hasta için aynı diyet, aynı ilaç veya aynı hedef kilo uygun değildir.

VKİ'niz 25 kg/m²'nin üzerinde ise, bel çevrenizde belirgin artış varsa veya kilo vermekte ve verdiğiniz kiloyu korumakta zorlanıyorsanız değerlendirme için İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle obeziteye yüksek tansiyon, prediyabet veya diyabet, kolesterol yüksekliği, karaciğer yağlanması, uyku apnesi, eklem hastalıkları veya kalp-damar hastalığı eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme önemlidir.

Kilonuzda kısa sürede açıklanamayan belirgin artış olması, genç yaşta ağır obezite gelişmesi, kullandığınız ilaçların kilo alımına neden olabileceğini düşünmeniz veya obezitenin altında hormonal/metabolik bir hastalık olabileceğini düşündüren başka belirtileriniz bulunması durumunda da İç Hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz.

Obezite tedavisinde en doğru yaklaşım, yalnızca kiloyu değil; yağ dağılımını, eşlik eden hastalıkları, metabolik durumu, yaşam kalitesini ve kişinin tedavi hedeflerini birlikte değerlendiren bütüncül bir yaklaşımın benimsenmesidir.