Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon)

Yüksek tansiyon (hipertansiyon), kanın damarlarımızda oluşturduğu basıncın normalden yüksek olmasıdır.

Kalbimiz her attığında kanı damarlar aracılığıyla vücudumuza pompalar. Kanın damar duvarına uyguladığı bu basınca kan basıncı veya tansiyon denir.

Kan basıncı ölçümünde iki değer bulunur:

• Büyük tansiyon (sistolik kan basıncı): Kalbin kasıldığı sırada oluşan basınçtır.
• Küçük tansiyon (diyastolik kan basıncı): Kalbin gevşediği sırada damarlarda bulunan basınçtır.

Örneğin tansiyonun 130/80 mmHg olarak ölçülmesi, büyük tansiyonun 130, küçük tansiyonun ise 80 mmHg olduğu anlamına gelir.

Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu 2025'e göre, standart koşullarda yapılan poliklinik ölçümlerinde büyük tansiyonun 140 mmHg veya üzerinde veya küçük tansiyonun 90 mmHg veya üzerinde olması hipertansiyon olarak tanımlanır.

Hayır.

Kan basıncı gün içerisinde değişebilir. Stres, heyecan, ağrı, uykusuzluk, egzersiz, kafein ve sigara kullanımı kan basıncını geçici olarak yükseltebilir.

Bu nedenle tek bir ölçümün yüksek çıkması, tek başına hipertansiyon tanısı koymak için yeterli olmayabilir.

Tanı konulurken uygun koşullarda tekrarlanan ölçümler, gerektiğinde evde kan basıncı ölçümleri veya 24 saatlik ambulatuvar kan basıncı ölçümü (tansiyon holteri) kullanılır.

Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu 2025'te:

• 120/80 mmHg'nin altındaki değerler normal kan basıncı olarak değerlendirilir.
• Büyük tansiyonun 120-139 mmHg arasında veya küçük tansiyonun 80-89 mmHg arasında olması artmış kan basıncı olarak değerlendirilir.
• Büyük tansiyonun 140 mmHg ve üzerinde veya küçük tansiyonun 90 mmHg ve üzerinde olması hipertansiyon olarak tanımlanır.

Hipertansiyon da iki evrede değerlendirilir:

• Evre 1 hipertansiyon: Büyük tansiyon 140-159 mmHg veya küçük tansiyon 90-99 mmHg
• Evre 2 hipertansiyon: Büyük tansiyon 160 mmHg veya üzerinde veya küçük tansiyon 100 mmHg veya üzerinde

Hipertansiyon toplumda oldukça sık görülen hastalıklardan biridir. Yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar.

Bununla birlikte hipertansiyon yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık değildir. Fazla kilo, hareketsiz yaşam, fazla tuz tüketimi, sigara ve alkol kullanımı, ailede hipertansiyon bulunması ve bazı hastalıklar daha genç yaşlarda da yüksek tansiyon gelişmesine neden olabilir.

Hipertansiyon çoğu zaman belirti vermeden ilerler.

Bu nedenle hipertansiyon bazen "sessiz hastalık" olarak adlandırılır. Kişi kendisini tamamen sağlıklı hissederken kan basıncı uzun yıllar boyunca yüksek seyredebilir.

Kontrolsüz yüksek tansiyon zaman içinde damarların ve çeşitli organların zarar görmesine neden olabilir.

Hipertansiyon:

• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Kalp yetmezliği
• Böbrek hastalığı
• Görme kaybına yol açabilecek göz hastalıkları
• Damar hastalıkları

gibi ciddi sağlık sorunlarının gelişme riskini artırır.

Bu nedenle hipertansiyonun erken fark edilmesi ve uygun şekilde tedavi edilmesi önemlidir.

Hipertansiyonun çoğu kişide hiçbir belirti vermeyebileceğini bilmek çok önemlidir.

Bazı kişilerde ise baş ağrısı, baş dönmesi, çarpıntı, burun kanaması veya görme ile ilgili yakınmalar görülebilir. Ancak bu şikâyetlerin bulunmaması tansiyonun normal olduğu anlamına gelmez.

Baş ağrısı veya baş dönmesi gibi yakınmaların tek başına hipertansiyon belirtisi olduğu düşünülmemelidir. Bu şikâyetlerin birçok farklı nedeni olabilir.

Bu nedenle yüksek tansiyonu belirlemenin en güvenilir yolu kan basıncını uygun şekilde ölçmektir.

Doğru ölçüm, hipertansiyon tanısının ve tedavisinin önemli bir parçasıdır.

Tansiyon ölçmeden önce:

• Ölçümden önce en az 5 dakika dinlenin.
• Ölçümden önceki 15-30 dakika içerisinde sigara içmeyin, kahve veya benzeri kafeinli içecekler tüketmeyin ve egzersiz yapmayın.
• Mesanenizin dolu olmamasına dikkat edin.
• Ölçüm sırasında sırtınızı destekleyerek oturun.
• Ayaklarınız yere bassın ve bacak bacak üstüne atmayın.
• Kolunuzu kalp seviyesinde destekleyin.
• Ölçüm sırasında konuşmayın.
• Kola uygun boyutta manşet kullanın.

Bir ölçümle yetinilmemeli; 1-2 dakika arayla en az iki ölçüm yapılmalıdır. Ölçümler arasında belirgin fark varsa ek ölçüm yapılabilir.

İlk değerlendirmede tansiyonun her iki koldan da ölçülmesi ve sonraki ölçümlerde daha yüksek değer bulunan kolun kullanılması önerilir.

Bazı kişilerin tansiyonu yalnızca hastanede veya doktor muayenesinde yükselir. Buna beyaz önlük hipertansiyonu denir.

Bunun tersine, hastanede normal ölçülen tansiyon evde veya günlük yaşam sırasında yüksek olabilir. Buna da maskeli hipertansiyon adı verilir.

Bu nedenle özellikle tanı konusunda şüphe varsa veya tedaviye rağmen tansiyon kontrolü değerlendirilecekse evde yapılan ölçümler veya 24 saatlik tansiyon holteri önemli bilgiler sağlayabilir.

Hipertansiyonun büyük bölümünde tek bir neden bulunmaz. Bu durum primer (esansiyel) hipertansiyon olarak adlandırılır.

Yaş, genetik özellikler, fazla kilo, hareketsiz yaşam, fazla tuz tüketimi, sigara ve alkol kullanımı, uyku bozuklukları ve bazı çevresel faktörler kan basıncının yükselmesine katkıda bulunabilir.

Ancak bazı kişilerde hipertansiyon başka bir hastalığa veya kullanılan ilaçlara bağlı olarak gelişebilir. Buna sekonder hipertansiyon denir.

Böbrek hastalıkları, bazı hormon hastalıkları, uyku apnesi ve bazı ilaçlar sekonder hipertansiyona neden olabilir.

Özellikle genç yaşta başlayan, çok yüksek seyreden veya birdenbire kontrolü bozulan hipertansiyonda altta yatan başka bir neden araştırılabilir.

Hipertansiyon tanısı konulduğunda yalnızca tansiyon değerine bakılmaz.

Doktorunuz; hipertansiyonun kalp, böbrek ve diğer organlar üzerindeki olası etkilerini ve eşlik eden diğer hastalıkları değerlendirmek amacıyla çeşitli tetkikler isteyebilir.

Bunlar arasında:

• Kan şekeri veya HbA1c
• Kolesterol ve diğer kan yağları
• Böbrek fonksiyon testleri
• Sodyum ve potasyum
• İdrar incelemesi ve idrarda albümin
• Elektrokardiyografi
• Gerektiğinde göz dibi, kalp ultrasonu veya diğer incelemeler

bulunabilir.

Her hastaya bütün bu tetkiklerin yapılması gerekmez. Hangi tetkiklerin gerekli olduğu kişinin yaşı, tansiyon düzeyi, eşlik eden hastalıkları ve muayene bulgularına göre belirlenir.

Hipertansiyon tedavisinin temel amacı yalnızca tansiyon değerini düşürmek değildir.

Asıl amaç, yüksek tansiyonun uzun vadede kalp, beyin, böbrek ve damarlar üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmaktır.

Tedavinin temelinde:

• Sağlıklı beslenme
• Tuz tüketiminin azaltılması
• Fazla kilonun azaltılması
• Düzenli fiziksel aktivite
• Sigaranın bırakılması
• Alkol kullanımından kaçınılması
• Yeterli ve düzenli uyku
• Stresin yönetilmesi
• Gerektiğinde ilaç tedavisi

yer alır.

Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu 2025, kan basıncı hangi düzeyde olursa olsun uygun yaşam tarzı değişikliklerinin önerilmesini vurgulamaktadır.

Hipertansiyon çoğu kişi için uzun süreli takip ve tedavi gerektiren kronik bir hastalıktır.

Ancak tedavi ihtiyacı ve kullanılacak ilaçların türü kişiden kişiye değişir.

Kilo verilmesi, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme ve diğer yaşam tarzı değişiklikleri kan basıncının kontrolüne önemli katkı sağlayabilir.

Bununla birlikte tansiyon ilaçları doktor önerisi olmadan bırakılmamalı veya dozları değiştirilmemelidir.

Tansiyonunuzun normal çıkması, ilaca artık ihtiyacınız olmadığı anlamına gelmeyebilir. Bazı durumlarda tansiyonun normal olmasının nedeni kullandığınız ilacın etkili olmasıdır.

Hipertansiyon tedavisinde farklı ilaç grupları kullanılabilir.

Başlıca ilaç grupları:

• Anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörleri (ACE inhibitörleri)
• Anjiyotensin reseptör blokerleri (ARB)
• Kalsiyum kanal blokerleri
• Tiyazid ve tiyazid benzeri idrar söktürücü ilaçlar

olarak sıralanabilir.

Hangi ilacın kullanılacağı kişinin yaşı, böbrek fonksiyonları, diyabeti, kalp hastalığı, kullandığı diğer ilaçlar ve diğer sağlık özellikleri dikkate alınarak belirlenir.

Güncel Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu'na göre 140/90 mmHg ve üzerindeki hipertansiyonda çoğu hastada ilaç tedavisine gecikmeden ve iki ilaçlı kombinasyon tedavisiyle başlanması önerilmektedir. Bununla birlikte ileri yaş, kırılganlık ve ortostatik hipotansiyon gibi özel durumlarda tedavi daha dikkatli ve kişiye özel planlanabilir.

Her hasta için aynı tansiyon hedefi uygun değildir.

2025 Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu, özellikle yaş ve kırılganlık durumunu dikkate alarak hedef kan basıncının bireyselleştirilmesini önermektedir.

Genel olarak:

• 18-79 yaş arasındaki dinç bireylerde: hedef yaklaşık 120-130/70-80 mmHg
• 80 yaş ve üzerindeki dinç bireylerde: sistolik tansiyon genellikle 130-140 mmHg
• Kırılgan bireylerde: sistolik tansiyon genellikle 140-150 mmHg

aralığında hedeflenmektedir.

Bu değerler genel hedeflerdir. Tedavi hedefi kişinin genel sağlık durumu, yaş, kırılganlık, eşlik eden hastalıklar ve tedaviyi tolere edebilmesine göre doktor tarafından belirlenir.

Yaş ilerledikçe hipertansiyonun değerlendirilmesi daha dikkatli yapılmalıdır.

Özellikle yaşlı kişilerde ayağa kalkınca tansiyon düşebilir ve baş dönmesi, sersemlik veya düşme görülebilir. Buna ortostatik hipotansiyon denir.

Bu nedenle yaşlılarda yalnızca otururken ölçülen tansiyon değil, gerektiğinde ayağa kalkınca oluşan değişiklikler de değerlendirilir.

Özellikle kırılganlığı bulunan yaşlı kişilerde tedavi daha düşük dozlarla başlanıp daha yavaş şekilde düzenlenebilir.

Tek bir yüksek ölçüm çoğu zaman hipertansiyon tanısı anlamına gelmez.

Öncelikle birkaç dakika dinlenip uygun koşullarda tekrar ölçüm yapılmalıdır.

Ancak tansiyonunuz farklı günlerde tekrarlayan şekilde 140/90 mmHg veya üzerinde ölçülüyorsa değerlendirilmek için bir sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekir.

Özellikle ev ölçümleriniz sürekli yüksek çıkıyorsa doktorunuz evde ölçüm sonuçlarınızı veya gerekirse 24 saatlik tansiyon holteri sonuçlarını değerlendirerek tanı ve tedavi planını oluşturabilir.

Kan basıncının 180/110 mmHg veya üzerinde olması ciddi bir yüksek tansiyon tablosu olarak değerlendirilir. Ancak yalnızca tansiyonun yüksek olması ile "hipertansif acil durum" arasında fark vardır.

Tansiyon çok yüksekken aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir:

• Göğüs ağrısı
• Şiddetli nefes darlığı
• Ani gelişen görme bozukluğu
• Konuşma bozukluğu
• Yüz, kol veya bacakta ani güçsüzlük ya da uyuşma
• Bilinç bulanıklığı
• Şiddetli veya alışılmadık baş ağrısı
• Yeni gelişen ciddi nörolojik belirtiler

Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu 2025'e göre hipertansif acil durum; genellikle 180/110 mmHg ve üzerindeki kan basıncına akut veya ilerleyici hedef organ hasarının eşlik ettiği durumdur ve hastanede değerlendirme ve tedavi gerektirir.

Buna karşılık, tansiyonun 180/110 mmHg veya üzerinde olması ancak akut organ hasarı belirtilerinin bulunmaması durumunda yaklaşım farklıdır. Bu durumda tansiyonun kontrolü için doktor tarafından değerlendirme ve uygun tedavi düzenlemesi gerekir; tansiyonu kendi kendinize hızlı şekilde düşürmeye çalışmamalısınız. Özellikle dilaltı kısa etkili nifedipin gibi hızlı ve kontrolsüz tansiyon düşürmeye yönelik uygulamalardan kaçınılmalıdır.

Hipertansiyon gelişme riski tamamen ortadan kaldırılamasa da sağlıklı yaşam alışkanlıkları kan basıncının kontrolünde ve hipertansiyon riskinin azaltılmasında önemli rol oynar.

Bunun için:

• Tuz tüketimini azaltın.
• Sağlıklı ve dengeli beslenin.
• Fazla kilonuz varsa sağlıklı şekilde kilo vermeye çalışın.
• Düzenli fiziksel aktivite yapın.
• Sigara kullanmayın.
• Alkol kullanıyorsanız bırakmanız veya mümkün olduğunca azaltmanız konusunda doktorunuzdan destek alın.
• Düzenli ve yeterli uyuyun.
• Kan basıncınızı düzenli olarak kontrol ettirin.

Özellikle tuz tüketiminin azaltılması, ülkemizde hipertansiyon açısından önemli bir yaşam tarzı değişikliğidir. Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu da tuz kısıtlamasını hipertansiyon yönetiminin temel yaşam tarzı önerileri arasında saymaktadır.

Yüksek tansiyon çoğu zaman belirti vermeden ilerleyen ancak kontrol edilmediğinde kalp, beyin, böbrekler ve damarlar üzerinde ciddi hasara yol açabilen önemli bir hastalıktır.

Tansiyonunuzu düzenli ölçtürmeniz, yüksek değerlerin tekrarlaması halinde değerlendirilmeniz ve tanı konulduğunda tedavinizi düzenli şekilde sürdürmeniz önemlidir.

Tansiyon tedavisi kişiye özeldir. Yaş, kilo, diyabet, böbrek hastalığı, kalp-damar hastalıkları ve kullanılan diğer ilaçlar tedavi planını etkileyebilir.

Tansiyon ölçümleriniz farklı zamanlarda tekrarlayan şekilde 140/90 mmHg veya üzerinde çıkıyorsa, daha önce hipertansiyon tanınız olduğu halde kan basıncınız kontrol altında değilse veya tansiyon tedavinizle ilgili sorularınız varsa İç Hastalıkları uzmanına başvurmanızı öneririz.

Özellikle genç yaşta başlayan hipertansiyon, çok yüksek tansiyon değerleri, birden fazla ilaç kullanılmasına rağmen kontrol sağlanamaması, böbrek hastalığı, diyabet, obezite veya kalp-damar hastalığı gibi eşlik eden durumlarda İç Hastalıkları uzmanı tarafından bütüncül olarak değerlendirilmeniz önemlidir.

Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, ani gelişen konuşma bozukluğu veya güç kaybı, bilinç değişikliği ya da ani görme kaybı gibi ciddi belirtilerle birlikte çok yüksek tansiyon ölçülmesi durumunda ise acil tıbbi yardım alınmalıdır.